Waarom lokale verkiezingen ertoe doen

13-03-2026 Volgende week gaan we, vijf maanden na de Tweede Kamerverkiezingen, opnieuw naar de stembus. Op 18 maart bepalen we tijdens de gemeenteraadsverkiezingen wie ons lokaal vertegenwoordigt. Hoewel deze verkiezingen vaak minder media-aandacht krijgen dan de landelijke, zijn ze zeker belangrijk: er is genoeg te kiezen. Wat staat ons te wachten? 

Hoewel de gemeenteraadsverkiezingen van oudsher weinig kiezers trekken, zal de opkomst naar verwachting dit jaar historisch laag zijn. In 2022 was dit nog 51%, voorspellers denken dat de opkomst dit jaar minder dan de helft zal zijn. Om te kunnen vergelijken: in oktober van vorig jaar bracht 78% van de kiesgerechtigden een stem uit. 

Hoe is dit te verklaren?  

We hebben minder interesse in de lokale politiek dan in nationale, onder andere omdat de media er minder aandacht aan geven. Daarnaast weten we minder goed wat er te kiezen valt, en voelen we ons minder verbonden met onze woonplaats dan met Nederland. Dit fenomeen is overigens niet uniek: ook in andere landen ligt de opkomst bij lokale verkiezingen doorgaans lager. 

Wat valt er eigenlijk te kiezen? 

In algemene zin bepaalt de landelijke politiek de wetten en het beleid, terwijl de lokale politiek wetten uitvoert naar concrete beslissingen in gemeenten. Denk hierbij aan thema’s als woningbouw, ruimtelijke ordening en infrastructuur. Maar ook heeft de gemeenteraad invloed op economische vraagstukken zoals de aanwijzing van bedrijventerreinen en het lokale ondernemersklimaat.  

Thema’s die naar verwachting een rol zullen spelen bij de keuze voor een partij dit jaar zijn woningbouw, leefbaarheid, migratie en lokale inspraak. In grote steden zoals Amsterdam en Utrecht zullen links-progressieve partijen het naar alle waarschijnlijkheid opnieuw goed gaan doen, terwijl in de regio lokale partijen steeds meer voet aan de grond zullen krijgen.  

Wisselwerking lokaal – nationaal 

Aangezien de uitvoering van een aanzienlijk deel van landelijke beleidsplannen afhankelijk is van lokaal draagvlak, is het voor de landelijke politiek belangrijk om rekening te houden met wat er in gemeenten speelt. Gemeenteraadsverkiezingen fungeren dan ook als een soort graadmeter voor politiek Den Haag. Het steeds maar groeiende succes van lokale partijen is dan ook het best te verklaren vanwege het dalende vertrouwen in nationale politiek.  

Tot slot geldt de lokale politiek als belangrijke kweekvijver. In gemeenten doen politici ervaring op met bestuur, beleid en besluitvorming. Veel bekende landelijke politici zijn dan ook begonnen als gemeenteraadslid of wethouder – denk hierbij aan Marjolein Moorman, Eric van der Burg en Rob Jetten. Een goede reden om lokale talenten in de gaten te houden, dus.