11/05/2022 - Bijna 2 jaar liet deze Kamerbrief op zich wachten: de kabinetsreactie op het rapport ‘Regulering van Online Content, naar een herijking van het Nederlands internetbeleid’ geschreven door de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV). Afgelopen vrijdag werd de brief gepubliceerd. In dit blog leest u een aantal highlights.
De AIV adviseert in het rapport van juni 2020 een herijking van het Nederlandse internetbeleid, waarbij een verschuiving plaatsvindt van zelfregulering naar vormen van co-regulering en een actieve rol voor de overheid. Het is een richtinggevend advies met concrete aanknopingspunten. Bart Schermer, partner bij Considerati, is lid van de commissie Mensenrechten die verantwoordelijk is voor het rapport.
De kabinetsreactie op dit rapport is relatief kort. In 7 pagina's worden de 10 aanbevelingen van de AIV naast de beleidspraktijk gelegd. Het rapport zelf telt zo'n 60 pagina's.
In de reactie is sprake van een accentverschuiving. Er wordt in de eerste plaats vastgehouden aan het bestaande beleid, maar een van de ambities van het kabinet is om het onderscheid tussen de 2 onderdelen van het internetbeleid beter te articuleren. Het betreft het onderscheid tussen regulering van het internet en regulering op het internet.
Als het gaat om regulering van het internet, doelt het kabinet op het internet als wereldwijde communicatie-infrastructuur. Inzet is dat deze structuur open, vrij en wereldwijd verbonden moet blijven en met de multi-stakeholder gemeenschap vormgegeven moet worden.
Het kabinet gaat zich buigen over een mogelijke versterking van de Nederlandse vertegenwoordiging in internationale internetorganisaties zoals ICANN, IGF en ITU. De uitwerking hiervan zal gegeven worden in een nieuwe internationale cyberstrategie, naar verwachting in Q4 van dit jaar. Hiermee volgt het kabinet aanbeveling 3 van de AIV op.
Dat het kabinet daarbij kijkt naar het stimuleren van deelname door Nederlandse non-profit organisaties of het Nederlandse bedrijfsleven, is belangrijk. Het kabinet onderstreept dat de technische kern van het internet geen geopolitieke speelbal of strijdtoneel mag worden en waakt voor een (te) grote rol van overheden. Zo balanceert de kabinetsreactie tussen het beschermen van mensenrechten en de verschuiving naar co-regulering.
Met regulering op het internet doelt het kabinet op de notie dat de rechten en plichten die offline gelden, ook online van toepassing zijn. Zo is bijvoorbeeld content die offline verboden is, ook online niet toegestaan.
Uiteraard verwijst het kabinet naar de Digital Services Act (DSA). Dit dossier stond bij de publicatie van het AIV-advies (juni 2020) nog in de kinderschoenen - die zomer werd de publieke consultatie geopend. Afgelopen maand werd een politiek akkoord bereikt op de DSA. Het kabinet stelt dat het AIV-rapport heeft bijgedragen aan de gedachtevorming op dit dossier.
Zo is in de praktijk aanbeveling 9 - maak de gebruikersvoorwaarden van internetplatformen mensenrechten inclusief - verwerkt in artikel 12 van de DSA. Online platformen moeten volgens die bepaling bij het toepassen van hun gebruiksvoorwaarden gepaste aandacht hebben voor de in bestaande mensenrechtenstandaarden verankerde grondrechten van de gebruikers van de dienst.
Wat opvalt bij aanbeveling 7 - betrek onafhankelijke nationale expertorganen bij de beoordeling van schadelijke content - is dat het kabinet de nadruk legt op toezicht. Daarmee wordt een grote rol gegeven aan de nog op te richten Autoriteit Online Terroristisch en Kinderpornografisch Materiaal (ATKM). Terwijl deze toezichthouder moet gaan toezien op content die overduidelijk illegaal is en niet valt tussen het spectrum dat loopt van illegale tot onschuldige content.
De AIV vraagt juist aandacht voor nationale experts die op basis van kennis en ervaring context kunnen bieden bij het beoordelen van gevoelige content. De AIV doelt op nationale mensenrechteninstituten, ombudspersonen en media-autoriteiten, die eventueel een actieve rol kunnen krijgen als trusted flaggers. Deze rol is vastgelegd en geformaliseerd in de DSA, maar in de kabinetsreactie wordt hier geen aandacht aan gegeven. Opvallend, omdat juist bij het beoordelen en verwijderen van schadelijke content belangrijk blijft dat een evenwichtige rolverdeling tussen de staat - het bedrijf - en het maatschappelijk middenveld geborgd blijft.
In de relatief korte kabinetsreactie wordt uiteengezet hoe opvolging is gegeven aan de richtinggevende adviezen van de AIV. We zien een accentverschuiving. Het kabinet heeft toegelicht hoe het advies haar gedachtevorming en beleidspraktijk beïnvloed heeft, met name op de DSA. Een herijking van het internetbeleid is het niet. Heeft u vragen hierover? Neem dan contact op met mij of met een van mijn collega's.
Heeft u vragen over bovenstaand onderwerp? Neem dan gerust contact met ons op. Onze experts staan u graag te woord.