Politiek spannende weken: wat staat Kabinet Schoof te wachten?

13/09/2024 – De komende weken volgen belangrijke politieke gebeurtenissen elkaar in rap tempo op: de presentatie van het regeerprogramma, Prinsjesdag, de Algemene Politieke Beschouwingen, en de begrotingsdebatten. Kabinet Schoof kende voor de zomer een moeizaam begin, met stevige hoorzittingen en een debat dat ontspoorde door een tweet van VWS-minister Agema. Het kabinet zal nu willen laten zien klaar te zijn voor het nieuwe politieke jaar en daadwerkelijk “extraparlementair” te opereren. Wat zijn zaken om op te letten? En voor welke uitdagingen staat Dick Schoof samen met zijn ministersploeg?  

Ideologie of technocratie? 

Vandaag wordt het langverwachte regeerprogramma gepresenteerd, waarin het in mei gepubliceerde akkoord "Hoop, lef en trots" concreet wordt uitgewerkt. Het programma biedt een kader voor het beleid van het kabinet-Schoof voor de periode 2024-2028. De regeringspartijen PVV, VVD, NSC en BBB zullen hiermee hun rechts-conservatieve koers verder vormgeven. 

Waar gaan we het uitgewerkte regeerprogramma op letten? Interessant is hoe dit kabinet met premier Schoof, een relatief onbekende ambtenaar zonder achterban of duidelijke ideologie, omgaat met de "witte vlekken" in het hoofdlijnenakkoord. Het is dus interessant om te zien waar dit kabinet voor kiest als het zelf een keuze mag maken bij de uitwerking van de zogenaamde “witte vlekken” in het hoofdlijnenakkoord. Maar ook of er een duidelijke overkoepelende visie of wereldbeeld uit het uitgewerkte regeerprogramma naar voren komt.  

In de toekomst zal het kabinet ongetwijfeld te maken krijgen met onvoorziene situaties. Met een partijpoliticus aan het roer van een regering kun je er zeker van zijn dat peilingen en partijideologie belangrijke drijfveren zullen zijn bij het nemen van beslissingen. Maar wat als deze er niet zijn, wat zal dan doorslaggevend zijn? Zal Schoof zich als technocraat pur sang opstellen, waarbij de adviezen van zijn ambtenaren leidend zullen zijn? Of gaan we de komende weken kennismaken met de visie en ideologie van oud-PvdA’er Schoof? 

Extraparlementair of toch niet? 

Pieter Omtzigt heeft zich hard gemaakt voor een extraparlementair kabinet, maar tijdens de begrotingsbesprekingen handelde hij in strijd met die principes door zich te mengen in de details. Nu Omtzigt zich wegens gezondheidsredenen tijdelijk heeft teruggetrokken, roept dit de vraag op hoe extraparlementair het kabinet daadwerkelijk is. 

Bij de komende Algemene Politieke Beschouwingen, waar Nicolien van Vroonhoven Omtzigt vervangt, en de daaropvolgende begrotingsbehandelingen, zal duidelijker worden in hoeverre het kabinet extraparlementair opereert of dat de regeringspartijen toch de rijen sluiten. NSC, met twintig zetels en een gematigd profiel, speelt een sleutelrol in het behalen van wisselende meerderheden, cruciaal voor de geloofwaardigheid van de extraparlementaire structuur. 

Wie is de baas? 

Tot slot, als winnaar van de verkiezingen zal Geert Wilders zichzelf ook willen blijven profileren en zijn invloed willen uitoefenen op het kabinetsbeleid. Iets dat op gespannen voet kan komen te staan met de autoriteit die Dick Schoof zal willen opbouwen. Zo vloog Geert Wilders Dick Schoof al verbaal aan tijdens het debat over de regeringsverklaring waar hij hem verweet “slappe hap” te zijn, maar ook via X houdt de leider van de PVV zich niet gedeisd over het kabinetsbeleid. Daarnaast ontmoette Wilders eerder deze maand president Zelensky van Oekraïne – iets wat doorgaans alleen weggelegd is voor de minister-president.  

Wilders zal hem waarschijnlijk ook tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen uitdagen, maar een sterk optreden kan juist een kans zijn voor Schoof om zijn gezag te versterken. 

Al met al staat met Prinsjesdag en de daaropvolgende begrotingsbehandelingen het kabinet en de onderlinge verhoudingen voor een belangrijke test. Prinsjesdag zal niet alleen het moment zijn waarop de koers van het kabinet duidelijk moet worden, maar ook een kans om te laten zien hoe extraparlementair deze regering daadwerkelijk is.