De implementatie van de Digital Services Act: wat staat ons (nog) te wachten?

15/08/2024 – Na de zomer, als de Tweede Kamer terugkomt van reces, is het belangrijk dat snel het plenaire debat over de uitvoeringswet van de Digital Services Act (DSA) wordt ingepland. Omdat dit een van de laatste stappen is in het wetgevingsproces die nog nodig zijn om het toezicht op de naleving van de DSA in Nederland te regelen.  

Zonder handhaving zijn regels slechts woorden in de wind; in dit blog blikken we vooruit op de behandeling van, en het belang van, de uitvoeringswet.  

Nog niet bevoegde toezichthouders 

De DSA is een Europese verordening, en daarmee rechtstreeks van toepassing in Nederland. Er is echter nog een uitvoeringswet nodig om de Autoriteit Consument & Markt (ACM) en de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) de officiële bevoegdheid te geven om handhavend op te kunnen treden (lees: boetes te kunnen uitdelen) tegen partijen gevestigd in Nederland, die zich niet aan de nieuwe verplichtingen houden.  

Ook andere aspecten van de handhaving lopen vertraging op. De ACM heeft officieel nog geen ‘trusted flagger’ status kunnen toekennen aan maatschappelijke partijen die vanuit hun expertise kunnen bijdragen aan de bestrijding van illegale content. Ook zijn er nog geen buitenrechtelijkegeschilbeslechtingsorganen gecertificeerd. Gebruikers van online platforms kunnen dus nog niet terecht bij dit soort organisaties om hun problemen met de platforms op te lossen.  

Als “beoogd” toezichthouder heeft de ACM tot nu toe slechts meldingen kunnen ontvangen: per 2 mei 2024 waren dat er 80, waarvan er in ieder geval 29 onder het toezicht van de ACM vallen (maar daar mag zij dus nog niet op handelen tot ze bevoegd is!).  

Waarschuwing van de Europese Commissie 

De Europese Commissie heeft Nederland al op de vingers getikt vanwege de trage implementatie van de DSA. Deze waarschuwing benadrukt de urgentie voor Nederland om de wetgeving snel en effectief in te voeren. Het is van groot belang dat Nederland zich aan de Europese deadlines houdt om sancties te voorkomen en een consistent beleid te waarborgen. 

Spanningsveld tussen democratische behandeling en snelheid 

Aansturen op een snelle behandeling van wetgeving kan haaks staan op het democratische belang van een uitgebreid politiek debat, dat kan helpen om de legitimiteit van wetgeving te waarborgen. Het is niet de eerste keer dat de voorbereiding van wetgeving zo veel vertraging oploopt dat een minister genoodzaakt is om daarna het voorstel in no-time door beide Kamers te loodsen. In dit geval duurde de publicatie van de beantwoording van Kamervragen over de uitvoeringswet langer dan verwacht; ook de Tweede Kamer zelf organiseerde voor de zomer nog een rondetafelgesprek over de DSA.  

Wat staat ons nog te wachten?  

Op 3 september begint het parlementaire jaar weer. De uitvoeringswet staat nog niet op de lijst van verwachtte debatten voor die week, of die week erna. En dat zijn al lange lijsten. Met ook Prinsjesdag en de Algemene Politieke Beschouwingen in aantocht, is de druk op de plenaire agenda groot.  

Politici zullen in hun betogen ongetwijfeld incidenten aanhalen of benoemen welke misstanden er in hun beleving nog niet goed (genoeg) worden aangepakt. Dit kan het belang van goede handhaving en sterke toezichthouders onderstrepen. En daarvoor is de uitvoeringswet.  

Wij gaan het debat met interesse volgen en het zal blijken hoeveel verdere vertraging nog volgt. Uiteraard moet het wetsvoorstel ook nog door de Eerste Kamer. En in beide Kamers moet een nieuwe bewindspersoon het stuk verdedigen. To be continued!