Nederland tussen Amerika en Europa: koers naar digitale autonomie

26-06-2025 - Volgens wereldleiders vormt De NAVO-top in Den Haag deze week een succesvol en krachtig symbool van trans-Atlantische samenwerking. President Trump spreekt van een ‘monumentale winst voor de westerse beschaving’, terwijl NAVO-chef Mark Rutte zich op vakkundige wijze ontpopt tot diplomatieke gastheer. Maar ondanks deze ogenschijnlijke eensgezindheid en retoriek rondom de 5% NAVO norm en de ‘The Hague Pledge’, staat de trans-Atlantische samenwerking onder druk. Sinds Trumps ‘Liberation Day’ werpen spanningen rond importtarieven en ‘decoupling’ van technologische en strategische sectoren nog altijd hun schaduw vooruit. 

Nederland tussen trans-Atlantische samenwerking en digitale autonomie: een kantelpunt? 

De technologische competitie tussen de V.S. en China speelt zich af op zowel economisch als militair terrein, met implicaties voor nationale veiligheid én ideologische invloedssferen. Europa – en daarmee ook Nederland – zit midden in deze dynamiek. De roep om 'strategische autonomie' als Europese tegenreactie op ‘decoupling’ is na de herverkiezing van Trump alleen maar toegenomen. Maar, hoe staat Nederland erop in Europa?  

Binnen het gefragmenteerde Europa wordt Nederland traditioneel gezien als een land dat kiest voor trans-Atlantische samenwerking, net als Duitsland en het VK, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Frankrijk. Dit geldt ook voor het digitale domein. Zo verzette Nederland zich in 2019 tegen de Franse oproep voor een Europese digitale dienstenbelasting. Frankrijk zette de belasting zelfstandig door (de zogenaamde GAFA-belasting, vernoemd naar Google, Apple, Facebook en Amazon maar toepasbaar op een breder scala bedrijven), nadat er in EU-verband geen consensus werd bereikt, mede door weerstand van landen als Duitsland, Ierland en Nederland.  

Toch wint het idee van strategische autonomie ook in Nederland terrein. Rutte IV introduceerde een agenda voor Digitale Open Strategische Autonomie, die onder het kabinet Schoof I werd voortgezet. Wel bestaat er binnen de Tweede Kamer verdeeldheid over de invulling: hoeveel digitale onafhankelijkheid is wenselijk? Moet de overheid actief Europese of Nederlandse techbedrijven steunen? 

Een sprekend voorbeeld is de motie van Dassen (Volt) over het verkennen van een Europese digitale dienstenbelasting. Deze werd recent meermaals niet aangenomen, met een exacte stemverdeling van 75 voor, 75 tegen. Links-progressieve en centristische partijen stemden vóór, de rechterflank van de Kamer tegen. 

Ook het cloud-dossier laat verdeeldheid zien. Een Kamermeerderheid steunde recent een motie van Koekkoek (Volt) om in EU-verband te pleiten voor snellere investeringen in Europese cloudalternatieven. Toenmalig minister Beljaarts (PVV) van Economische Zaken toonde zich opvallend positief. In de initiatiefnota Wolken aan de horizon bepleiten GroenLinks-PvdA en NSC meer Europese cloud capaciteit, mede uit oogpunt van nationale veiligheid. Tegelijk uiten partijen als de PVV kritiek op wat zij zien als een ‘anti-Amerikaanse’ ondertoon. 

Zijn we aan het draaien? 

Het lijkt erop dat Nederland langzaam van koers verandert. Sinds de herverkiezing van Trump en recente DMA-boetes voor Apple en Meta groeit het bewustzijn over technologische afhankelijkheid. Een duidelijk signaal kwam van Europarlementariër Bart Groothuis (VVD), die waarschuwde voor de Europese afhankelijkheid van Amerikaanse cloudproviders. In combinatie met de Volt-moties en de initiatiefnota over cloudbeleid tekenen zich duidelijke signalen af: Nederland, traditioneel een Atlantische vrijemarktpartij binnen de EU, maakt een voorzichtige draai.  

In Duitsland is digitalisering inmiddels zo belangrijk dat er een apart ministerie voor bestaat. In Nederland is het digitale domein politiek gezien nog steeds een ‘splinterthema’, maar dat lijkt te veranderen. De recente stemming over de DST-motie toont hoe klein het verschil kan zijn – enkele zetels kunnen bepalend zijn voor toekomstig beleid. 

Richting de komende verkiezingen op 29 oktober biedt dit kansen voor organisaties en bedrijven om hun stem te laten horen. Digitale autonomie, cloudcapaciteit en de halfgeleiderindustrie zijn geen nicheonderwerpen meer – ze raken de kern van onze economische en strategische toekomst. Nu is het moment om vooruit te kijken.  

Considerati helpt organisaties die een verschil willen maken bij deze transitie: of het nu gaat om beleidsadvies, belangenbehartiging of strategische positionering in het veranderende technologische speelveld.