Grip op de Europese agenda

10/04/2024 - Begin juni gaan Europeanen weer naar de stembus voor de verkiezingen voor het Europees Parlement. Gezien de grote impact die de Europese Unie heeft op burgers, bedrijven en overheden, hebben de Europese verkiezingen ten onrechte relatief weinig aandacht.

Grote Europese uitdagingen

De afgelopen termijn van de Europese Commissie hebben we een toenemende invloedrijke rol van Europa gezien op grote wetgevingsstukken. Als we naar de meest prangende vraagstukken van deze tijd kijken is het overigens een logische stap om oplossingen via de Europese route te zoeken in plaats van via de nationale route. Denk bijvoorbeeld aan het klimaatvraagstuk: de uitdagingen die liggen in het verminderen van broeikasgassen en het behouden van natuur houden zich niet aan grenzen. Bovendien is het voor individuele lidstaten onaantrekkelijk om maatregelen te nemen als die niet óók een paar honderd kilometer gelden. Datzelfde geldt voor beleid en wetgeving op het gebied van de grens overstijgende onderwerpen als mededinging en digitalisering: voor zowel bedrijfsleven als overheden is consistent beleid door de hele Unie heen belangrijk voor een goede werking van de interne markt.

Het Brussel Effect

Voor veel beslissingen op deze maar ook andere onderwerpen geldt dat Europa belangrijke lijnen uitzet. Lidstaten oefenen hierop invloed uit, maar de kaders komen vaak vanuit ‘Brussel’. Dat heeft vaak ook een mondiaal effect, het zogenoemde Brussel effect. Zo zorgen duurzaamheidsmaatregelen vanuit Europa er bijvoorbeeld voor dat fabrikanten hun producten niet alleen in Europa aanpassen maar ook in de rest van de wereld, om te voldoen aan Europese wetgeving en zo bijvoorbeeld een noodzakelijke efficiëntieslag te maken in de rest van keten.

Tijdens de afgelopen termijn van de Commissie hebben we op diverse dossiers ingrijpende Europese maatregelen gezien. De Green Deal, nieuwe Consumentenagenda, European Health Data Space, DMA, DSA en AI Act zijn slechts een kleine greep uit een grote bak dossiers die zijn ontwikkeld door de huidige Commissie die grote impact hebben – zowel nationaal als Europees (en daarbuiten). Voor organisaties die goed voorbereid willen zijn op de toekomst is het daarom – gelet op de (potentieel) grote en richtinggevende impact van Europese dossiers – belangrijk om tijdig grip te krijgen op de Europese beleidsagenda.

De opkomst van rechts-conservatisme

Met de naderende Europese verkiezingen in juni wordt het vraagstuk waar de focus moet liggen voor een volgende Commissie steeds relevanter. De trend van groeiend rechts-conservatisme die in Nederland en steeds meer Europese lidstaten zichtbaar wordt lijkt zich ook bij de Europese verkiezen door te gaan zetten. Hoewel de klassieke machtsblokken van de EPP en S&D volgens de huidige peilingen redelijk gelijk lijken te blijven vergeleken bij vijf jaar geleden, vertoont de nationalistische ID-groep en de conservatief-rechtse ECR een flinke groei, terwijl de Groenen en de Liberalen naar verwachting zetels gaan verliezen. Daar komt bovenop dat individuele lidstaten ook nationale verkiezingen houden of recent hielden, waar steeds vaker radicaal-rechtse partijen winst (lijken te) pakken. Deze politieke verschuivingen gaan ongetwijfeld de agenda van een nieuw te vormen Commissie beïnvloeden, en gezien de impact van die agenda verdienen de komende verkiezingen iedereens aandacht.