Dilemma voor de formatietafel: alle partijen willen minder migratie, maar bedoelen daar allemaal nét wat anders mee

13/02/2024 - Het debat over migratie is al jaren een van de dominante politieke onderwerpen, en dat is zeker verder toegenomen door de val van Rutte IV over de aanpak van het migratievraagstuk. Wat opvalt in het huidige debat is dat verschillende vormen van migratie veelal op één hoop worden gegooid, met als gemeenschappelijke noemer dat men van alle vormen ‘minder instroom’ wil. Of het nu gaat om asiel, arbeidsmigratie, hooggeschoolde kenniswerkers of de internationale studenten die hier komen studeren. Dat terwijl de oorspronkelijke aanleiding voor migratie bij iedere groep anders is, en er ook ander beleid op ingericht is. En de verschillende politieke partijen het niet helemaal eens zijn over de precieze aanpak rond ‘minder instroom’. 

Kennismigrantenregeling 

Ten aanzien van arbeidsmigratie werd het beleid initieel ontwikkeld om meer mensen aan te trekken. In de jaren zestig en zeventig werd actief ingezet op het werven van arbeidsmigranten uit Marokko en Turkije, die later ook hun families mochten laten overkomen. Voor kennismigranten is op 1 oktober 2004 de kennismigrantenregeling van kracht geworden, waarmee het voor bedrijven vergemakkelijkt werd om hooggeschoold personeel van buiten de EU te werven. En voor internationale studenten tot slot is de groei van de instroom vooral terug te voeren op de financiering van onderwijsinstellingen per afgeleverd diploma; hoe meer studenten, des te meer financiering. Door opleidingen in het Engels aan te bieden vergrootten instellingen de instroom - en daarmee ook de output - van studenten.  

Brede aanpak 

Inmiddels zijn we op het punt dat veel politieke partijen proberen de verschillende migratiestromen te beteugelen. Het beleid wat oorspronkelijk opgezet was om migranten aan te trekken, probeert men nu om te buigen naar beleid wat de instroom afhoudt. Doordat de regulering niet in één beleidsregel belegd is, moet er aan verschillende knoppen gedraaid worden om over de breedte de instroom omlaag te brengen.  

Daarbij zien we dat de wensen van de partijen die de afgelopen periode onderhandeld hebben op het eerste oog overeen lijken te komen, namelijk minder migranten. De precieze verhoudingen tussen de verschillende migrantenstromen, en welke aantallen men per groep wenselijk vindt, is daarbij maar beperkt uitgewerkt. En laat daar nu net de nuanceverschillen zitten. 

Arbeidsmigratie 

In de verkiezingsprogramma's ligt de focus vooral op asiel, maar de recente verkenning van de Adviesraad Migratie en het rapport van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050 laten beiden zien dat in omvang arbeidsmigratie veel groter is. Voor verlaging van de instroom valt daar dus meer winst te halen. Ingrijpen in de toestroom van arbeidsmigranten betekent echter ook directe gevolgen bij de sectoren waar veel arbeidsmigranten werken, zoals de glas- en tuinbouw en de vleesverwerkende sector. Sectoren waar PVV en BBB een grote achterban hebben. En het laat zich raden: in de programma's van deze partijen weinig woorden over arbeidsmigratie (PVV) of zelfs een voorstel voor het vereenvoudigen van de huisvesting (BBB), teneinde de instroom te stimuleren.  

Dat botst duidelijk met de visie van die andere twee partijen die de afgelopen periode aan tafel zaten. De VVD wil naast minder asiel óók minder arbeidsmigratie, mits productieketens niet stilvallen, en NSC gaat nog een stap verder met de wens nieuwe bedrijven tegen te houden als ze enkel draaien op arbeidsmigranten. Ook als we inzoomen op kennismigranten dan zijn er duidelijk verschillen zichtbaar, met de VVD die als enige tegen verdere versobering van de 30%-regeling is.  

In eerste instantie lijkt het dus dat alle partijen een omslag in beleid gericht op minder migranten van harte lijken te steunen. Kijken we een laag dieper, dan liggen de voorkeuren een stuk genuanceerder. En wordt daarmee zelfs het dossier migratie een mogelijk twistpunt. Om over het 'hoe' van het beperken van de instroom nog maar te zwijgen.