Europese interne markt: radicale veranderingen op komst?

24/04/2024 - De veranderende mondiale geopolitieke verhoudingen maken het meer dan ooit duidelijk dat een sterke Europese Unie essentieel is voor de veiligheid en concurrentiekracht van Nederland. Een hervorming van de Europese interne markt lijkt daarvoor noodzakelijk, zo schreef de Italiaanse oud-premier Enrico Letta in zijn onlangs verschenen rapport Veel meer dan een markt.

Niet voor niets staan thema’s zoals strategische autonomie en industriepolitiek hoog op de agenda en zullen deze impact hebben op de koers van de volgende Europese Commissie, welke mede bepaald zal worden door de Europese verkiezingen begin juni. Wat kunnen wij verwachten?

Interne markt

Er zijn steeds vaker kritische geluiden te horen over de werking van de interne markt: bedrijven hebben moeite met het naleven van verschillende nationale implementaties van Europese wet- en regelgeving door lidstaten, en overheden hebben het lastig met de uitwerking en uitvoering van veel nieuwe Europese voorstellen. Toonaangevende Europese (oud)-politici, zoals Mario Draghi, Thierry Breton en Enrico Letta, willen dat de volgende Commissie een nieuwe koers gaat varen om fragmentatie op de interne markt tegen te gaan zodat de Europese concurrentiekracht gewaarborgd kan blijven. Deze koers zou bestaan uit het verder integreren van de Europese markt en het wegnemen van barrières voor bedrijven om schaal te kunnen creëren. Hoewel dit mooi klinkt, schuurt dit aan één van de fundamentele beginselen van de Europese interne markt: het mededingingsbeginsel. 

Concurrentiekracht vs. Mededinging

Het mededingingsbeginsel is gericht op het handhaven van een ‘level playing field’ voor Europese bedrijven. Dit beginsel belemmert echter Europese bedrijven om te concurreren met Amerikaanse- en Chinese bedrijven. De problemen binnen de Europese telecomsector geven dit goed weer: zo zijn er in de EU meer dan 100 mobiele netwerkoperators actief (gemiddeld zo’n 4 miljoen abonnees per netwerkoperator), in de VS zijn dat er 3 (gemiddelde van 90 miljoen abonnees) en in China zijn dat er 4 (gemiddelde van 400 miljoen abonnees). Dit terwijl opereren op schaal hetgeen is wat een rendement op investeringen oplevert. Om die redenen lopen investeringen in Research & Development in de Europese telecommarkt mijlenver achter op de Amerikaanse en Chinese markt, waardoor Europese bedrijven moeilijker kunnen innoveren. Door barrières voor telecombedrijven, zoals het tegengaan van fusies en het tegenhouden van harmonisatie van spectrum beleid, weg te nemen, kan de EU Europese kampioenen creëren.

Radicale verandering in de interne markt?

Hoe zou de Commissie zo’n beleid kunnen vormgeven? Gezien de geopolitieke ontwikkelingen zal de volgende Commissie meer aandacht gaan besteden aan de strategische autonomie. Onzekerheden rondom de Amerikaanse verkiezingen en de gevolgen van de oorlogen in Gaza en Oekraïne vragen om een sterkere focus van de EU op haar eigen concurrentiepositie, de versteviging van de Europese markt, en bevordering van innovatie. De EU ziet kansen om haar concurrentiepositie en strategische autonomie te waarborgen door de digitale infrastructuur te versterken en Europese kampioenen in de digitale sector te creëren. Lidstaten zullen hiervoor een deel van hun soevereiniteit moeten inleveren, wat veel vragen oproept voor de aankomende verkiezingen. Zullen nationalisten zoals Wilders en Meloni bereid zijn hun kroonjuwelen als KPN en Telecom Italia op te geven in het belang van de Europese interne markt? En zijn nationalistische partijen bereid de EU meer bevoegdheden te geven om de Europese strategische autonomie en concurrentiepositie te waarborgen, ten koste van hun eigen soevereiniteit? De eventuele ‘ruk naar rechts’ tijdens de aankomende verkiezingen maken deze vragen des te urgenter, waardoor het belang van de Europese verkiezingen niet mag worden onderschat.