Verkiezingen in een onzekere wereld: geopolitiek en ons stemgedrag

14-08-2025 Op 29 oktober 2025 gaan Nederlanders naar de stembus in een tijd die wordt gekenmerkt door geopolitieke onrust: de oorlogen in Gaza en Oekraïne, oplopende spanningen tussen de VS en de EU, en bredere onzekerheid over handel, veiligheid en internationale verhoudingen. Hoe werken zulke wereldwijde ontwikkelingen door in onze nationale verkiezingen?

Geopolitiek als verkiezingsthema

Geopolitieke ontwikkelingen kunnen verschuiven waar kiezers zich zorgen over maken, in politicologische termen: issue salience. Recente peilingen over het Israël-Palestinaconflict laten zien dat 48% van de Nederlanders vindt dat Israël genocide pleegt in Gaza, en 54% wil dat de Nederlandse regering kritischer is richting Israël dan nu het geval is (Amnesty, Ipsos). Dat onderschrijft het beeld dat veel kiezers het belangrijk vinden dat partijen duidelijke standpunten innemen over dit soort kwesties.

Breder gezien kunnen toenemende internationale spanningen thema’s als veiligheid en defensie meer prioriteit geven bij kiezers, zoals ook blijkt uit het recente Ipsos-peilingen. Toch staan binnenlandse problemen als woningnood, immigratie en gezondheidszorg bovenaan de politieke agenda. Partijen kunnen dus het risico lopen de aansluiting met de kiezer te missen als zij té veel nadruk leggen op geopolitieke thema’s, terwijl hun achterban juist oplossingen voor binnenlandse problematiek verwacht.

Vertrouwen in leiderschap

Geopolitieke spanningen beïnvloeden niet alleen wát kiezers belangrijk vinden, maar ook wíe ze vertrouwen om met crises om te gaan. Leiders die worden gezien als gedegen onderhandelaars op het wereldtoneel kunnen daar voordeel uit halen. In recente peilingen wordt CDA-leider Henri Bontenbal bijvoorbeeld gezien als integer, betrouwbaar en een geschikte premierskandidaat (EenVandaag, Ipsos). Zulke kwalificaties kunnen mogelijk zwaarder wegen in tijden van internationale onrust.

Balans tussen binnen- en buitenland

De uitdaging voor partijen ligt in het vinden van de juiste balans. Te weinig aandacht voor internationale ontwikkelingen kan onvrede oproepen bij een deel van het electoraat dat juist politieke stevigheid verwacht m.b.t. geopolitieke kwesties. Maar een te sterke focus op het buitenland kan kiezers ook juist het gevoel geven dat urgente binnenlandse kwesties onvoldoende aandacht krijgen.

In een geglobaliseerde wereld stopt politiek niet bij de grens. Handelsspanningen, oorlogen en internationale crises kunnen onze prioriteiten verschuiven, ons beeld van leiderschap kleuren en uiteindelijk de verkiezingsuitslag beïnvloeden. Bij de vorige verkiezingen in 2023 stond migratie bovenaan de agenda en speelde dit thema uiteindelijk een doorslaggevende rol in de verkiezingsuitslag. Welke thema’s dit jaar de politieke agenda zullen domineren, en welke partijen erin slagen hun speerpunten centraal te stellen en daarmee de uitslag naar hun hand te zetten, gaan we de komende maanden zien.