Een uitzonderlijk spannende verkiezingsavond, waarin D66 en PVV allebei nog kans maken om de grootste te worden. Beide partijen komen vooralsnog uit op 26 zetels. Daarachter volgen VVD (22), GL-PvdA (20) en CDA (18). D66 haalt met deze uitslag haar grootste overwinning ooit binnen.
De komende dagen start het formatieproces, al gaf PVV-leider Geert Wilders aan dat er eerst duidelijkheid moet komen over de definitieve uitslag voordat Rob Jetten van hem een verkenner mag aanstellen. Dat maakt dat de ambitie ‘een kabinet voor Kerst’ flink uit beeld raakt.
Vertrek Timmermans
De grootste verrassing van de avond was het vertrek van Frans Timmermans. Na de tegenvallende uitslag kondigde de GroenLinks-PvdA-lijsttrekker zijn vertrek uit de nationale politiek aan. In zijn toespraak nam hij de volledige verantwoordelijkheid voor het resultaat, maar sprak hij ook zijn felicitaties uit aan Rob Jetten die ‘Nederland de kans geeft een progressieve koers te varen.’ Mogelijk zijn de kansen op een coalitie waarin zowel VVD als PvdA-GL plaatsnemen door het vertrek van Timmermans groter geworden.
Kiezersbewegingen
Twee trends komen duidelijk naar voren: kiezers trokken naar het stabiele midden, naar klassieke middenpartijen met ervaring en bestuurlijke capaciteit. Met vier middelgrote partijen in het centrum is er voldoende basis om op de belangrijkste dossiers tot een compromis te komen. Tegelijkertijd blijkt dat rechts als geheel is gegroeid, met ook JA21 en FvD op winst, terwijl links verder krimpt.
Hoe nu verder?
De komende dagen start het formatieproces. Er is een groot middenblok D66-CDA-VVD die ofwel over links ofwel over rechts zal moeten gaan om tot een meerderheid te kunnen komen:
- Door het midden: D66 – GL-PvdA – CDA – VVD (86 zetels)
- Centrumrechts: D66 – VVD – CDA – JA21 (geen meerderheid, 75 zetels)
Ook de Eerste Kamer zal een belangrijke rol spelen; die houdt nog minstens anderhalf jaar haar huidige samenstelling en kent bij beide varianten geen meerderheid. Het vertrek van Timmermans kan de weg voor de VVD richting een middenkabinet wellicht openen, maar beide opties vragen vermoedelijk om een lange adem.
Korte termijn
De Kiesraad zal op 7 november de officiële uitslag bekendmaken, inclusief voorkeursstemmen. Op 12 november worden de nieuwe Tweede Kamerleden geïnstalleerd. De nieuwe Kamer zal uiterlijk 19 november debatteren over de verkiezingsuitslag en het rapport van de verkenner. Daarna zal zij naar verwachting een informateur aanwijzen om een specifieke coalitie te onderzoeken en de onderhandelingen te starten.
