Online thuisonderwijs

29/10/2020 - Het geven van digitaal onderwijs heeft door de Corona-crisis een vogelvlucht genomen. In korte tijd heeft het onderwijs moeten transformeren naar een digitaal klaslokaal waarin leerlingen en studenten online les krijgen, hun interacties met docenten en elkaar online plaatsvinden, en tentamens op afstand worden afgelegd.

Onderwijsinstellingen moeten zorgvuldig omgaan met de inzet van videobellen, omdat zaken in de huis- en slaapkamer veel informatie over iemand kunnen prijsgeven en leerlingen en studenten zich in hun privacy aangetast kunnen voelen. Daarnaast zijn (jongere) leerlingen kwetsbaar en is hun privacy van groot belang tijdens hun ontwikkeling. 

Onderzoek AP

De Autoriteit Persoonsgegevens (“AP”) heeft als reactie hierop reeds in mei, juni en juli 2020 onderzoek gedaan naar de inzet van online (video)bellen tools en online proctoring software in het wetenschappelijk-, hoger beroeps- en middelbaar beroepsonderwijs. Het doel van het onderzoek van de AP was om inzicht te krijgen in hoe onderwijsinstellingen omgaan met privacy bij het gebruik van deze tools. 

Op 2 oktober publiceerde de AP haar onderzoeksrapport en haar ‘Aanbevelingen online (video)bellen’ en ‘Aanbevelingen online proctoring onderwijs’ om onderwijsinstellingen te helpen om zorgvuldig met persoonsgegevens om te gaan. 

In dit blog beperken we ons tot het bespreken van de aanbevelingen over online videobellen. Lees ons blog “Tentamens in tijden van Corona; surveilleren via de camera” over het gebruik van online proctoring. 

Aanbevelingen en tips 

In dit blog belicht ik een aantal aanbevelingen die de AP doet en benoem daarbij een aantal praktische tips die kunnen helpen om privacy bij videobellen te borgen. 

Doel 
Bepaal in eerste instantie voor welk doel je online videobellen wil gebruiken. Je kan bijvoorbeeld een opname maken van een digitale les om deze terug te kunnen kijken.  

Grondslag 
Bepaal op basis van welke grondslag je videobellen kan inzetten. De AP geeft aan dat geen beroep kan worden gedaan op ‘gerechtvaardigd belang’ door publiekrechtelijke onderwijsinstellingen. Voor een beroep op ‘toestemming’ wijst de AP op de gezagsverhouding tussen leerlingen en de onderwijsinstelling, waarmee de vrije toestemming onder druk komt te staan. Een onderwijsinstelling kan zich wel beroepen op een ‘taak algemeen belang/openbaar gezag’, bijvoorbeeld op publieke taken zoals opgenomen in de Wet educatie en beroepsonderwijs en de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijke onderzoek. 

DPIA 
Voer een DPIA uit, dit is verplicht voor gegevensverwerkingen met een hoog risico. Gebruik je videobellen al voor anderen doeleinden dan online lesgeven dan kan een nieuwe DPIA nodig zijn aangezien online lesgeven andere risico’s met zich meebrengt. 

Verwerkers 
Sluit een verwerkersovereenkomst af met de leverancier van de tool en implementeer één van de doorgifte methodes voor leveranciers buiten de EER of gevestigd in een land zonder adequaatheidsbesluit.  Verder adviseert de AP om deze keuze voor het gebruik van een bepaalde tool niet neer te leggen bij individuele docenten of studenten.  

Noodzaak, proportionaliteit en subsidiariteit 
De AP geeft duidelijke aanbevelingen over het maken van beeldopnames. Maak slechts beeldopnamen als dit noodzakelijk is voor het doel, bijvoorbeeld als het nodig is om een digitale les terug te kijken. Zorg ervoor dat leerlingen, andere personen of persoonlijke voorwerpen niet in beeld komen als dat niet nodig. Bekijk ook steeds of er alternatieve mogelijkheden zijn, bijvoorbeeld het gebruik van de chatfunctie voor het stellen van vragen.  

Beleid 
Leg in een beleid vast voor welke gevallen videobellen kan worden ingezet, met welke tools en hoe gegevens worden verwerkt (zoals bewaartermijnen, beveiliging en toegang tot de gegevens). De AP geeft aan dat in het beleid tenminste afspraken moeten staan over 

• het in beeld brengen van leerlingen of studenten en docente; 
• het maken en bewaren van opnames; 
• het informeren van leerlingen of studenten over onder meer het doel van de opname en de bewaartermijn; 
• indien van toepassing: veilige opslag, de bewaartermijn en wie verantwoordelijk is voor tijdige verwijdering van de beelden. 

Transparantie 
Informeer studenten actief over de verwerking van persoonsgegevens voorafgaand aan een digitale les of toets. Houd rekening met de (minderjarige) leerlingen en let naast de inhoud ook op de vorm, de begrijpelijkheid en toegankelijkheid van de informatie. Denk bijvoorbeeld aan het sturen van nieuwsberichten, e-mails, mondelinge toelichtingen, het gebruik van Q&A’s, infographics, etc.