6/5/2022 - Afgelopen januari schreef een van onze Legal Consultants Evelijn al over de behoefte binnen de AIVD en het ministerie van Defensie om de Wet Inlichtingen- en Veiligheidsdienst 2017 (Wiv 2017) te wijzigen, zodat sneller gereageerd kan worden op cyberaanvallen. Vooral de controle vooraf, tijdens en na de inzet van een bevoegdheid zou de effectieve aanpak van deze cyberaanvallen op basis van de huidige wetgeving bemoeilijken. Door de toenemende internationale spanningen tussen het Westen en Rusland is de wens van een wetswijziging alleen maar groter geworden. Reden genoeg voor ministers Bruins Slot van Binnenlandse Zaken en Ollongren van Defensie om 2 april jl. de wetswijziging van de Wiv 2017 ter consultatie voor te leggen. In deze blog worden de twee belangrijkste wijzigingen besproken.
Ter bescherming van de nationale veiligheid voorziet de Wiv 2017 de AIVD en de MIVD van bijzondere bevoegdheden, zoals bulkinterceptie (dit is het op grote schaal aftappen van communicatie, in sommige gevallen ook van onschuldige burgers) en hacken (het binnendringen van computersystemen). Om de privacy van burgers te kunnen waarborgen, voorziet de huidige Wiv 2017 in controlemechanismen in het gehele proces van de inzet van een bevoegdheid. Zo moet vooraf toestemming worden gevraagd aan de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) voordat een bevoegdheid ingezet mag worden.
Met de wetswijziging verandert het stelsel van toezicht. De verplichte voorafgaande controle mag nu ook tijdens of na de inzet van de bevoegdheid plaatsvinden. Het voorstel geeft dus niet per se meer bevoegdheden aan de AIVD en MIVD, maar geeft de mogelijkheid om de bestaande bevoegdheden sneller en effectiever in te zetten.
Ook wordt met het wetsvoorstel de medewerkingsplicht van telecomproviders en opslagdiensten uitgebreid. Op grond van de huidige wet kunnen inlichtingendiensten gegevens opvragen om onderzoek te kunnen doen naar de aanvalsinfrastructuur van de cyberaanvallers: aanvallers hacken namelijk systemen van Europese burgers om zo een groot netwerk aan aanvalssystemen te creëren. Voordat gegevens bij telecomproviders en opslagdiensten kunnen worden opgevraagd, moet eerst toestemming worden verleend door de minister. Omdat de aanvallers weten dat de inlichtingendiensten onderzoek doen naar hun ‘aanvalsinfrastructuur’, wisselen ze in hoog tempo van gehackte systemen. Als na het ontvangen van de opgevraagde gegevens dan blijkt dat de cyberaanvaller intussen gebruik maakt van bijvoorbeeld een andere provider, dan begint de toestemmingsprocedure weer van vooraf aan: er moet opnieuw toestemming worden gevraagd bij de minister en de TIB moet deze toestemming vervolgens weer toetsen. Het kabinet vindt dat deze procedure de benodigde snelheid in het cyberdomein in de weg staat. Daarom vervalt met de nieuwe wetswijziging de verplichting om opnieuw toestemming te vragen.
De voorgestelde wetswijziging is tijdelijk en vervalt na vier jaar. In de tussentijd zal de Wiv 2017 worden aangepast met inachtneming van de aanbevelingen van de Evaluatiecommissie Wiv 2017 (ECW). De internetconsultatie is sinds 17 april 2022 gesloten. Wanneer deze tijdelijke wet in werking treedt, is nog onduidelijk.
Zoals Evelijn in de vorige blog over dit onderwerp al schreef, zorgde de aanpassing van de Wiv 2002 naar de Wiv 2017 voor de nodige ophef. Dat lijkt dit keer anders te zijn - mogelijk vanwege angst voor een Russische (cyber)aanval, hoewel bijvoorbeeld de organisatie Bits of Freedom stevige kritiek uit op het wetsvoorstel. De hoogte blijven van de wetswijziging van de Wiv 2017? Houd dan onze website en Linked-In-pagina in de gaten.
Wilt u meer weten over dit onderwerp of onze diensten? Neem dan gerust contact met ons op. Onze experts staan u graag te woord.