06-01-2023 - Met de Provinciale Statenverkiezingen voor de deur zijn politieke partijen weer hard bezig zich te profileren. Vanwege het feit dat met online adverteren de potentiële achterban op een nauwkeurige manier bereikt kan worden, wordt deze vorm van politieke marketing steeds populairder. Het groeiende gebruik van politieke advertenties kent ook een andere kant: er is meer desinformatie, meer manipulatie van de informatievoorziening en meer inmenging in verkiezingen. Met het bereiken van overeenstemming over zijn algemene oriëntatie (lees: het onderhandelingsstandpunt) voor de onderhandelingen met het Europees Parlement ten aanzien van het voorstel ‘Verordening transparantie en gerichte politieke reclame’ doet de Europese Raad een poging om een open democratisch debat in EU-lidstaten te waarborgen.
Wat gaat er veranderen?
Ten eerste beoogt de Raad met het voorstel de transparantievereisten voor politieke reclame te verbeteren. Door politieke reclame verplicht te labelen en van bepaalde basisgegevens te voorzien, moet het voor burgers duidelijker worden dat het om een politieke advertentie gaat en van wie de reclame afkomstig is. Daarnaast beoogt de Raad transparantieregels in te voeren met betrekking tot het geld of andere tegemoetkomingen die aan de advertentie besteed zijn en waar het geld vandaan komt (wie de sponsor is). Ook het verband tussen de advertentie en de betrokken verkiezingen of referenda moet volgens de Raad duidelijker weergegeven worden.
Regels voor marketingtechnieken
Daarnaast worden de regels voor targeting- en amplificatietechnieken* aangescherpt als het aan de Raad ligt. De Raad wil deze technieken verbieden wanneer er gebruik wordt gemaakt van gevoelige en afgeleide persoonsgegevens zoals etnische afkomst, seksuele geaardheid of politieke opvattingen, tenzij iemand hier expliciet toestemming voor geeft. Hiermee wordt niet alleen de privacy van Europese burgers beschermd, maar worden ook filterbubbels voorkomen. Politieke partijen zullen hierdoor meer na moeten denken over advertenties waarmee ze iedere burger over kunnen halen om op hen te stemmen. Ook het verwerken van persoonsgegevens van minderjarigen wil de Raad in deze context verbieden, waarbij de minimumleeftijd op basis van de stemgerechtigde leeftijd wordt vastgesteld (nationaal bepaald).
“In een goed functionerende democratie moeten burgers objectieve, transparante en pluralistische informatie krijgen, die vrij is van manipulatie” - Mikuláš Bek, Tsjechische minister van Europese Zaken.
Wie zich niet aan de regels houdt en inbreuk maakt op de verordening, kan in overeenstemming met de algemene verordening gegevensbescherming sancties worden opgelegd.
Wat gebeurt er nog meer?
In lijn met de verordening is in Nederland de wet politieke partijen (Wpp) in december in consultatie gegaan, met daarin de transparantievereisten met betrekking tot de sponsor van de advertentie, wie hiervoor betaald heeft en of deze gericht is op een bepaald publiek. Hierbij maakt de wet bij ernstige inbreuk op de regels zelfs een verbod op politieke partijen mogelijk. Platformen zelf nemen ook maatregelen; politici en partijen kunnen bijvoorbeeld hun account laten verifiëren. Op sommige grote sociale mediakanalen zijn politieke advertenties zelfs helemaal niet toegestaan.
Wat dat gaat betekenen voor de Provinciale Statenverkiezingen is nog onduidelijk: gaan we weer terug naar het ouderwets lezen van partijprogramma’s en politici die de straat op gaan?
Naar verwachting starten in 2023 de triloog-onderhandelingen over de Verordening, nadat het Europees Parlement over zijn mandaat stemt.
___
*de marketingtechniek amplificatie (‘versterking’) wordt bereikt door bijvoorbeeld een retweet, share of repost van een advertentie.
Meer weten?
Heeft u nog vragen over de Verordening transparantie en gerichte politieke reclame of de Wet Politieke Partijen, of wilt u weten wat de mogelijke impact is van deze voorstellen op uw organisatie, neem dan contact op met onze PA-consultant Tessel Schouwink, via schouwink@considerati.com.