In gesprek met VNO-NCW/MKB-Nederland over het versnellen van digitalisering in de zorg

27/10/2020 - Anthony Stigter, opinion leader gezondheid bij VNO-NCW en MKB-Nederland, over de rol van professionals bij digitalisering in de zorg en hoe de zorgsector van de financiële sector kan leren om digitalisering te versnellen.  

Nederland staat vooraan in de digitale lijstjes. Toch is de vraag, zien en benutten we de kansen van digitalisering in de zorg wel voldoende?  

Digitalisering in de zorg is geen doel op zich is. Digitalisering leidt vooral tot kwalitatief betere zorg, ander en leuker werk of tot kostenbesparingen. Dát is het doel. En nee, wij benutten die kansen volstrekt onvoldoende. De digitale transformatie in de zorg gaat tergend langzaam. En dat is best vreemd, want er is een enorme werkdruk, en dan verwacht je – zeker met krappe arbeidsmarkt – dat je het werk anders en slimmer organiseert. Maar dat gebeurt in de zorg te weinig. Daarmee missen we kansen om zorg beter, leuker en doelmatiger te maken.  

Toch kan het wel. Dit voorjaar is de zorg in drie maanden tijd meer gedigitaliseerd dan in de jaren ervoor. Veel artsen hebben het beeldbellen omarmd. Maar je ziet nu dat veel weer teruggaan naar de oude situatie, terwijl het belangrijk is om die verandering ook vast te houden.  Een ander voorbeeld is thuisarts.nl: een simpele website vangt honderdduizenden bezoekers van de huisarts af per maand. We hebben hen gekoppeld aan techbedrijven om gepersonaliseerd medisch advies te kunnen gaan aanbieden. Als je daar een medische en personaliseerde Siri van maakt, dan kun je wachtkamers van huisartsen grotendeels leeg maken. Als je kijkt naar de enorme werkdruk is dit muziek in de oren, en heeft de huisarts voortaan wél de tijd voor kwetsbare ouderen op het spreekuur.

Hoe komt het dat er wel goede ideeën, pilots en nieuwe technologieën zijn, maar dat die nog niet op grote schaal doordringen tot de kern van het zorgproces? 

Het lijkt erop dat de grootste weerstand bij de medisch professionals zit. Ten eerste leidt digitalisering tot drastisch andere machtsverhoudingen, met goed geïnformeerde en onafhankelijker patiënten die veel meer zelf kunnen doen. Niet iedereen in de sector vindt dat even leuk. Ten tweede kan een andere manier van werken bedreigend zijn voor het bestaande verdienmodel. Dat probleem kun je beter op tafel leggen, zodat je het kunt oplossen. Je kunt het ook omdraaien: we hebben meer medisch leiderschap nodig die het verschil kan maken.   

Een probleem wat dit proces bemoeilijkt is de medische opleidingen. We weten dat digitalisering alle soorten werk in de economie verandert. Dat geldt ook voor de zorg: Dat geldt ook in de zorg: kijk naar de taken van een nachtverpleegkundige, huisarts of oncoloog. Echter in de opleidingen worden zorgprofessionals hierop onvoldoende voorbereid. Er is nu voor het eerst een samenwerking opgezet tussen het Erasmus MC en de TU Delft om zorg en technische opleidingen te combineren. Maar als je breed kijkt naar de sector, zie je dat niemand tijdens de opleiding wordt voorbereid voor het toekomstig werk wat ze moeten gaan doen. Dan is het moeilijk om de versnelling in de digitalisering van de zorg te bewerkstelligen.   

Verder zie ik een soort behoudzucht om ons te beschermen tegen potentiële disruptors. Dat is onverstandig. De kern van de digitale transformatie is dat misbare tussenschakels worden geschrapt. Een voorbeeld is dat een Nederlandse scale-up herhaalrecepten automatiseert en medicijnen thuisbezorgd. Je kunt je dan afvragen wat de toekomstige rol van apotheken wordt. Apothekers zullen we nu en straks overigens hard nodig blijven hebben. Die behoudzucht moet worden omgevormd tot een drive om met digitalisering over twee kabinetsperioden veel betere en doelmatigere zorg te realiseren. Het is aan de politiek en de overheid om dit te faciliteren, in plaats van de status quo te handhaven.

Wat vind je interessante ontwikkelingen? 

De toekomst van onze gezondheid en gezondheidszorg wordt bepaald door slimme combinaties van medische data met genomische en gedragsdata, soms ondersteund met wearables, sensoren en apps. Dat biedt een scala aan nieuwe gezondheidsdiensten en verdienmodellen. Om die data te mogen gebruiken, moet je eerst nadenken hoe je het vertrouwen krijgt van 450 miljoen Europeanen.Je wilt hen beschermen tegen misbruik van hun data, bijvoorbeeld dat hun levensverzekering of hypotheek wordt geweigerd.

Daarom werken wij met onze zusterorganisatie BDI – in het kader van het Duitse EU-voorzitterschap - aan een ‘zorgzusje van de AVG’. Naar Fins voorbeeld bepleiten we Europese regelgeving voor secundair gebruik van medische data. Als Europese industrie werken we tegelijkertijd aan een ‘code of conduct’. Dat biedt niet alleen gezondheidskansen, maar ook grote economische kansen voor Europa.Want ik zie veel startups en scale-ups die met betere toegang tot medische data de zorg enorm kunnen verbeteren, kunnen uitgroeien tot wereldwijde digitale gezondheidskampioenen, en die belangrijke Europese waarden zoals privacy en solidariteit in zich dragen.

Die data moet dan überhaupt wel gemakkelijk beschikbaar zijn, en daar kan de zorg nog wat leren van de financiële sector: daar werken banken pre-concurrentieel aan nutsvoorzieningen zoals Ideal (waarmee we 24/7 online kunnen betalen), geldautomaten of bestrijding van terrorismefinanciering. Een mooi voorbeeld van publiek-private samenwerking. En als dit werkt bij de banken, dan kan het ook in de zorg. Voor de zorg hebben we daarom, samen met het ministerie van VWS, de taskforce Samen Vooruit gemaakt waarin de belangrijkste ICT-leveranciers in de zorg samenwerken aan betere gegevensuitwisseling.

Wat moet absoluut in een regeerakkoord terecht komen? 

Ten eerste, dat in het post-Covid tijdperk ‘digitaal tenzij’ de nieuwe norm is in de gezondheidszorg. We moeten niet teruggaan naar overvolle wachtkamers en veel fysieke afspraken. Ten tweede, een vernieuwing van de opleidingen, om zorgmedewerkers beter voor te bereiden op het toekomstig werk en om arbeidsbesparende technologie te stimuleren. Ten derde, dat alle bewezen effectieve digitale zorg applicaties door zorgmedewerkers tot de nieuwe norm in Nederland behoren over één of twee jaar. Hier hebben de partijen in de zorg de regie over. Als laatste pleiten VNO-NCW en MKB-Nederland voor een wet op secundair gebruik van gezondheidsdata voor betere zorg naar Fins voorbeeld. Dit zien wij graag terug in het regeerakkoord. 

David de Nood Senior Consultant Public Affairs
Benieuwd naar meer achtergrond over de ambities in de digitalisering van de zorg? 
 
Lees hier meer over de gezamenlijke visie namens de gezondheidszorg en het bedrijfsleven ‘Vitale mensen, slimme zorg’, uitgebracht door VNO-NCW en MKB-Nederland.