Een bewindspersoon voor Digitale Zaken, wat zijn de opties?

29-01-2026  De afgelopen jaren kende Nederland meer kabinetsformaties dan ons lief is, met telkens weer een herschikking van kabinetsposten en portefeuilles over verschillende ministeries. Daarbij keert bij de laatste kabinetsformaties dezelfde vraag terug: waar hoort de portefeuille Digitale Zaken thuis in het kabinet – en in welke vorm eigenlijk?

Met de toenemende aandacht voor digitale autonomie en het besef dat digitale innovatie essentieel is voor het verdienvermogen van de toekomst, keert de roep om een Minister van (of toch voor?) Digitale Zaken ook weer terug. Maar waar deze nieuwe bewindspersoon dan precies voor verantwoordelijk moet zijn, daar verschillen de meningen nogal over – en waarom eigenlijk een minister en geen staatssecretaris? 

Staatssecretaris of Minister (van of voor) Digitale Zaken?

Om bij het begin te beginnen; het belangrijkste verschil tussen een minister en een staatssecretaris is dat een staatssecretaris lid is van het kabinet, maar niet in de ministerraad zit. Dit betekent dat deze bewindspersoon niet kan meestemmen over de besluiten die daar worden genomen. Wel kan de staatssecretaris worden uitgenodigd voor advies als zijn of haar beleidsterrein op de agenda staat in de ministerraad. In tegenstelling tot een minister hebben staatssecretarissen vaak een beperkte portefeuille op een specifiek beleidsterrein.

Nog een ander verschil zijn de ministers “van” en de ministers “voor”. Waarbij een minister “van” de leiding heeft over een eigen ministerie met een eigen begroting. Een minister “voor” wordt vaak aangesteld om te laten zien dat het kabinet een onderwerp van belang vindt, maar deze minister heeft vaak minder slagkracht.

Welke verantwoordelijkheden?

De brede impact van digitalisering op de samenleving is onmiskenbaar, digitalisering is daarmee per definitie domeinoverstijgend. De roep om een bewindspersoon op Digitale Zaken met een sterker mandaat komt nu vaak voort uit de zorgen die er spelen omtrent digitale soevereiniteit en de snelle opkomst van AI, maar ook onderwerpen als de impact van sociale media of cybersecurity worden genoemd als onderwerpen waar zo’n nieuwe bewindspersoon zich op zou moeten focussen.

Een aankomende bewindspersoon op digitaal kan dus snel als verantwoordelijke worden gezien op een breed aantal complexe dossiers, waarmee de verwachtingen hoog zullen zijn en de kans op teleurstelling dus ook. Het ligt daarom voor de hand om te zorgen dat de rol (staatssecretaris, minister van of minister voor) in balans is met de verantwoordelijkheden die deze bewindspersoon krijgt.

Vooralsnog is nog niet duidelijk hoe de digitale dossiers in het nieuwe kabinet verdeeld worden. De kans dat er een Minister van Digitale Zaken komt met een eigen departement is vrijwel uitgesloten. Het aankomende minderheidskabinet lijkt in ieder geval in te zetten op nieuwe bewindspersoon rondom digitale weerbaarheid, zo gaf Jetten aan in antwoord op vragen van de NOS.