16/11/2023 - Keuzes maken, één van de centrale leuzen van verkiezingsdebatten en prominent in verkiezingsprogramma’s. Je verkiezingsprogramma laten doorrekenen is bij uitstek de manier om te laten zien dat je keuzes hebt gemaakt. Zonde dat dit door steeds minder partijen wordt gedaan - de budgettaire en economische gevolgen van beleidskeuzes heeft het CPB berekend voor acht partijen, en de analyse op de leefomgevingseffecten door het PBL is gedaan bij vijf partijen.
Uit de meeste plannen komt een gezonde overheid, waarbij de staatsschuld niet verder oploopt. Hartstikke goed. Interessant is dat alle partijen dit bereiken met een lastenverzwaring. Er zijn weinig tot geen bezuinigingen, de VVD is de enige partij met een bezuinigingsparagraaf. Het is duidelijk niet populair om je kiezers te vertellen dat je gaat bezuinigen. Als je terugkijkt naar vorige Keuzes in Kaart, domineerden in 2012 de bezuinigingsvoorstellen, logisch in de context van de crisis. Sinds de crisis achter ons is, is het keer op keer hogere uitgaves gepaard met hogere lasten.
De rekening van de toegenomen lasten wordt neergelegd bij de hogere inkomens en bedrijven – zij krijgen een hogere belastingdruk, wat de belastingdruk bij werkenden en middeninkomens moet verlagen. Volt en JA21 zijn de enigen waar bedrijven minder belasting hoeven te betalen. In de Keuzes in Kaart van 2021 wezen de pijlen voor lastenverhoging ook naar bedrijven, met de VVD in mindere mate (3.6 miljard) en de PvdA in extreme mate (42 miljard).
Van de analyse van het PBL leren we dat alle partijen de emissiereductie maatregelen uit de Voorjaarsbesluitvorming van Rutte-IV overnemen. De verschillen worden duidelijk in de maatregelen bovenop het Voorjaarspakket, waarbij de pijlen zijn gericht op industriële productie. GL-PvdA, D66 en Volt zetten sterk in op een afname van vooral industriële productie in Nederland, waardoor emissies in Nederland sterk dalen. Los van dat we verdienpotentieel en bedrijvigheid verliezen aan het buitenland, is het niet zeker dat dit ook leidt tot een reductie van globale emissies, aangezien deze industrie zich kan verplaatsen naar landen met minder strenge regels. Dit risico van wegtrekkende bedrijvigheid is vergelijkbaar met 2021, met toen de grootste kans op weglek bij de SP, GL, D66 en in iets mindere mate PvdA.
Niet alles uit de doorrekening haalt natuurlijk het coalitieakkoord, maar er bekruipt je toch een gevoel dat de verdienende kant van onze samenleving keer op keer hogere lasten moet dragen. Zijn ‘de grote bedrijven’ en ‘vieze industrie’ een makkelijk doelwit omdat het geen individuele kiezers zijn? Wellicht lees ik over 10 jaar deze blog terug, en waren deze verkiezingen het moment dat de maat vol was. Met terugtrekkende bedrijven en industrie uit Nederland gaan we wellicht toch die bezuinigingsparagraaf weer terugzien.
Heeft u vragen over de politieke ontwikkelingen of bent u op zoek naar strategisch Public Affairs advies in de aanloop naar de verkiezingen? Neem contact op met Considerati, wij bieden gespecialiseerd advies en ondersteuning op maat.