Brede maatschappelijke heroverwegingen

De Tweede Kamer vroeg het Kabinet eind 2018 om een breed pakket beleidsopties samen te stellen om Nederland weerbaar te maken voor economische neergang. De Corona gezondheidscrisis luidt die neergang in: een recessie van een zwaarte zoals slechts weinigen zich kunnen herinneren.

Het pakket beleidsopties voor economische versterking, verzameld in de ‘Brede Maatschappelijke Heroverwegingen’ (BMH), komt daarmee niet alleen goed getimed uit – tijdig voor de verkiezingsprogramma’s voor 2021– maar kan ook rekenen op zware economische urgentie, en draagvlak voor grotere gebaren en scherpere keuzes dan normaal.

Digitalisering en geo-politiek als trends die verandering dragen

De door ambtenaren zonder politieke kleuring geschreven BMH hoofdstukken, bieden zowel beleidsopties om bestaand beleid te continueren, maar ook opties die tot voor kort nog tot opgetrokken wenkbrauwen zouden leiden. Want waar de Nederlandse overheid recent nog graag zo min mogelijk ingreep in de economie, stellen de BMH nu hardop de vraag of en hoe de overheid actiever moet optreden in een “open economie die blootstaat aan geopolitieke en technologische wendingen.”

Eerdere crises, en nu weer Corona, laten immers zien dat Nederland en Europa te lang zijn uitgegaan van een stabiele wereldhandelsorde en niet genoeg geopolitiek hebben geanticipeerd. Dit werkt ook door in technologie: te weinig Nederlandse/Europese strategische technologieontwikkeling (AI, 5G, IoT); te weinig nieuw verdienvermogen zoals Alibaba, Google, Amazon of Tencent; mogelijke afhankelijkheid bij winner-takes-all dynamiek; verhoogde dreiging van digitale spionage en sabotage;

Welke opties hebben potentieel grote impact op digitaal?

Geopolitiek en digitalisering als aanleiding voor mogelijke beleidsverschuivingen, de crisis als katalysator. Die combinatie is vanuit Public Affairs oogpunt het meest interessant: welke beleidsveranderingen maken meer kans door Corona en de recessie, en wat is de impact op organisaties? Enkele relevante beleidsopties met potentieel grote gevolgen voor digitale bedrijven en innovatie zijn de volgende (niet uitputtend):

Meer gericht innovatiebeleid;

Het BMH innovatiehoofdstuk schetst vier scenario's voor het verdelen van innovatiegelden: vooral weinig investeren in veel (van alles 'iets' weten) versus veel investeren in weinig (gericht investeren in bepaalde kennisgebieden) is spannend. Investeren in een handjevol technologieën klinkt interessant voor een land met beperkte middelen. Vooralsnog werd dit in het Nederlandse innovatiebeleid echter geschuwd: “picking the winners” is voor een overheid tricky business.

Versoepeling van het mededingingsbeleid;

Het versoepelen van mededingingsregels kan meer ruimte maken voor fusies tot Europese megaspelers, ‘kampioenen’. Deze Europese grote partijen zouden mondiaal beter met buitenlandse (staats)ondernemingen kunnen concurreren. Een on-Nederlandse oplossing, omdat dit soort beleid kleinere landen eerder schaadt. Tegelijk lijkt het alternatief – verder verdiepen van de single market zodat Europese partijen schaal kunnen maken – nog erg ver weg.

Verscherping van het mededingingsbeleid;

De BMH noemen de mogelijkheid voor extra ‘ex-ante’ verplichtingen voor grote digitale platforms met een poortwachtersfunctie. Dit maakt het gemakkelijker om (vooral) niet-Europese partijen aan meer regels te binden. Deze optie is overigens al bestaande lobby van Nederland in Brussel.

Totstandkoming van een Europese Datacloud;

Data is cruciaal voor de economie en veiligheid, maar de markt is geconcentreerd buiten Europa, het Duitse initiatief GAIA-X zou kunnen bijdragen aan verbetering van privacy, integriteit van informatie, en economische/strategische onafhankelijkheid aldus de ambtenaren. Een aantal Nederlandse initiatieven is hier al op aangehaakt. Het risico echter dat dit idee in de praktijk niet gaat vliegen is aanwezig – zie eerdere tevergeefse dure Europese cloud en zoekmachines initiatieven die het niet haalden.

Hoe verder?

Tegen de achtergrond van verschuivende wereldorde, de gezondheidscrisis en de ongekende recessie, lijkt de versnelling van deze – defensieve en offensieve – beleidsopties uit de BMH opeens meer haalbaar.

De commissies die de verkiezingsprogramma’s schrijven, zijn aan zet. Daarna de kiezer en dan de toekomstige coalitie. Wie belangen heeft, spreekt ze beter nu uit, voorkomen is beter dan genezen.

David de Nood Senior Consultant Public Affairs

Meer informatie

Considerati keek specifiek met de digitale bril naar de beleidsopties. Bent u geïnteresseerd? Vraag deze dan hier op.

Vraag de analyse op