14/10/’21 - De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft onlangs een handreiking gepubliceerd waarin zij verduidelijkt wat wel en niet mag bij de verwerking van persoonsgegevens voor (de toeleiding naar) schuldhulpverlening. Deze blog bespreekt enkele van de belangrijkste aandachtspunten van de AP.
De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) regelt dat mensen met (dreigende) problematische schulden terecht kunnen bij gemeenten voor onder meer advies, schuldbemiddeling of een saneringskrediet. Op 1 januari 2021 is de Wgs op een aantal punten gewijzigd. De gewijzigde Wgs zou meer duidelijkheid moeten geven over wat wel of niet mag bij de verwerking van persoonsgegevens voor schuldhulpverlening of de aanleiding hiervan. In de praktijk bleek echter dat dit niet op alle punten duidelijk is. De AP heeft daarom een handreiking met aandachtspunten opgesteld waarmee de gemeenten en hulpverleners rekening moeten houden om te voldoen aan de privacywetgeving.
Welke persoonsgegevens een gemeente mag verwerken voor schuldhulpverlening, is afhankelijk van het concrete doel dat de gemeente daarmee beoogt. De wetgever heeft in de Wgs de individuele fasen in de schuldhulpverlening geformuleerd als concrete doeleinden:
De AP verduidelijkt in haar handreiking wat zij verstaat onder bovenstaande fase/doeleinden en welke aandachtspunten er zijn. Hoewel bovenstaande fasering van een zekere chronologie lijkt uit te gaan, blijkt dit in de praktijk niet altijd het geval en lopen verschillende fasen soms door elkaar heen.
De AP benadrukt onder meer dat vroegsignalering ziet op (dreigende) problematische schulden. Geringe betaalachterstanden vallen daar niet onder. Schuldeisers moeten eerst een sociale incasso uitvoeren en indien dat niet leidt tot betaling, is hij/zij verplicht om een signaal door te geven aan de gemeente. De gemeente kan een terugkoppeling geven aan de signaalgever, indien de inwoner hulp heeft geaccepteerd. Dit gebeurt bij voorkeur op geaggregeerd niveau.
De AP benoemt onder meer dat in het Besluit gemeentelijke schuldhulpverlening vastgelegd is welke gegevens een gemeente mag verwerken indien zij een inwoner toegang tot schuldhulpverlening weigert bij recidive of fraude. Voor het opvragen van gegevens gelden wel twee voorwaarden: in het gemeentelijke plan moet aangegeven zijn dat recidive en fraude van belang zijn voor het besluit tot al dan niet verlenen van schuldhulp en de gemeente mag niet meer gegevens opvragen dan noodzakelijk.
De AP legt uit dat de gemeente naast de gegevens die zij al heeft vastgelegd, gegevens op mag vragen bij andere overheidsinstanties en gemeenten ten behoeve van het opstellen van het plan van aanpak. Het Besluit gemeentelijke schuldhulpverlening bepaalt welke gegevens in dit verband intern en extern opgevraagd mogen worden. De inhoud van het plan van aanpak mag niet gedeeld worden met schuldeisers, gerechtsdeurwaarders, bewindvoerders en kredietverstrekkers, maar het feit dat een inwoner schuldhulpverlening ontvangt mag wel aan deze partijen worden doorgegeven.
Tot slot benoemt de AP dat gedurende de uitvoering van de hulpverlening, de persoon of organisatie die de hulp verleent verwerkingsverantwoordelijke is. Meestal wordt de hulp verleend door (vaak private) gespecialiseerde schuldhulpverleners. De gegevensverwerking vindt hierbij plaats op basis van een overeenkomst, en niet op grond van een publieke taak.
De handreiking behandelt daarnaast onder meer het onderwerp integrale, domeinoverstijgende gegevensverwerkingen. De AP geeft aan dat de Wgs geen verwerkingen van persoonsgegevens faciliteert voor doeleinden die het domein van de Wgs overstijgen, zoals problematiek waarbij jeugdzorg of de strafrechtketen betrokken is.
Daarnaast wordt aandacht besteed aan beroepsgeheimen. Er moet onder andere worden vastgesteld in welke fase van de schuldhulpverlening een bepaalde professional taken uitvoert. Vervolgens moet worden uitgezocht welke geheimhoudingsplicht voor welke professional geldt zodat voor hen duidelijk is welke gegevens ze mogen delen.
Uit de handreiking blijkt ook dat de Wgs het in bepaalde gevallen mogelijk maakt dat de gemeente en gemandateerde schuldhulpverleners het BSN van de betrokkene verwerken. De Wgs regelt dat niet voor overige private partijen. Zij mogen dus alleen BSN verwerken als zij daarvoor een andere wettelijke grondslag hebben.
Tot slot wordt aandacht besteed aan de bewaartermijnen van persoonsgegevens die worden verwerkt op grond van het Besluit gemeentelijke schuldhulpverlening. Deze termijn moet worden bepaald aan de hand van het noodzakelijkheidscriterium en het doel van de verwerking.
Al met al worden veel onderwerpen verduidelijkt met deze handreiking, maar met deze handleiding zullen de gemeenten zelf handvatten moeten opstellen voor de praktijk zodat mensen uit hun problematische schulden kunnen worden geholpen terwijl hun privacy wordt gerespecteerd.
Wilt u meer weten over de handreiking Wet gemeentelijke schuldhulpverlening? Neem dan contact met ons op.