Geen akkoord over overdracht PNR-gegevens naar Canada

Terug naar articles

17 augustus, 2017

WhatsApp moet vertegenwoordiger aanwijzen | Considerati

Het Passenger Name Record-akkoord (‘PNR-akkoord’) is volgens het Europees Hof van Justitie niet verenigbaar met het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie (‘het Handvest’). Dat blijkt uit de uitspraak die op 26 juli jl. is gepubliceerd, naar aanleiding van het initiatief van Sophie in ’t Veld van D66. Zij verzocht het Parlement het voorgestelde akkoord niet te ondertekenen en ter toetsing voor te leggen aan het Europees Hof. Het PNR-akkoord is een voorgenomen akkoord tussen de EU en Canada met betrekking tot de overdracht van passagiersgegevens ten behoeve van terrorismebestrijding en de bestrijding van zware internationale misdaad.

Wettelijke basis

Eenvoudig gezegd werd aan het Europees Hof gevraagd of het akkoord verenigbaar is met het Handvest van de Grondrechten van de EU en het Werkingsverdrag van de EU met betrekking tot het recht op bescherming van persoonsgegevens. Daarnaast werd gevraagd op welke wettelijke basis het voorgenomen akkoord door de EU kan worden gesloten.

Het Hof oordeelde dat het voorgenomen akkoord twee doelen nastreeft: enerzijds het beschermen van de openbare veiligheid en anderzijds gegevensbescherming. Deze twee doelen zouden aldus het Werkingsverdrag als wettelijke basis voor het akkoord kunnen gelden.

(On)geoorloofde inbreuk op privéleven

Het Hof onderkent dat PNR-gegevens veel details over het privéleven van betrokkenen kunnen onthullen, waaronder reisgewoonten, etnische afkomst, godsdienst, seksuele leven en financiële situatie. Dit kunnen zeer gevoelige persoonsgegevens zijn. Het Hof beschouwde de systematische geautomatiseerde verwerking van de gegevens en de bewaartermijn van 5 jaar als een inbreuk op het fundamentele recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het recht op bescherming van persoonsgegevens. Een dergelijke inbreuk is alleen onder bepaalde omstandigheden gerechtvaardigd.

Aangezien het akkoord andere doelen nastreefde dan waarvoor de gegevens oorspronkelijk werden verzameld door luchtvaartmaatschappijen, en geen wettelijke basis aanwezig is voor deze verdere verwerking door opsporings- en veiligheidsdiensten, oordeelde het Hof dat de voorgenomen inbreuk door het PNR-akkoord ongeoorloofd is.

Ook de ongerichtheid van de verwerkingen in het akkoord waren voor het Hof een punt van bezwaar. Het Hof vond het bewaren en gebruiken van PNR-gegevens van alle passagiers nadat zij zijn vertrokken uit Canada verder gaan dan strikt noodzakelijk. Slechts bij bepaalde passagiers met een verhoogd risico op terrorisme of zware internationale misdaad zou dit zijn toegestaan.

Het Hof oordeelt dat rechtvaardiging voor de inbreuk kan worden bewerkstelligd wanneer sprake is van (uitdrukkelijke) toestemming van de betrokken reizigers. Dat is onder het PNR-akkoord thans niet het geval.

De openbare veiligheid zou de overdracht van PNR-gegevens naar Canada en de verdere verwerking daarvan kunnen rechtvaardigen, mits daar een wettelijke basis voor bestaat, de verwerking voldoende gericht is, onderworpen is aan voorafgaande controle door een rechter of onafhankelijk bestuursorgaan en het gebruik en de toegang tot de gegevens niet verder gaan dan strikt noodzakelijk.  Het voorgenomen akkoord voldeed niet aan die eisen, aangezien het akkoord niet specifiek genoeg vaststelde welke PNR-gegevens voor dat doel noodzakelijk waren. Daarnaast bood het akkoord onvoldoende bescherming voor de overdracht van gevoelige persoonsgegevens naar Canada. De overdracht van gevoelige persoonsgegevens heeft een ‘bijzonder goed onderbouwde rechtvaardiging’ nodig, volgens het Hof. Deze onderbouwing ontbreekt bij het akkoord.

Controle

Het Hof stelt in haar uitspraak het vereiste dat, vanwege de kans op fouten bij automatische analyses van PNR-gegevens, iedere positieve uitslag op grond van het PNR-akkoord met betrekking tot een specifieke passagier opnieuw handmatig moet worden onderzocht en beoordeeld. Zonder menselijke tussenkomst mogen er geen maatregelen worden getroffen ten nadele van de betreffende passagiers.

Het Hof oordeelde verder dat de bewaartermijn van 5 jaar niet de grenzen van strikte noodzakelijkheid overschrijdt, maar dat het gebruik van zulke gegevens onderworpen moet zijn aan voorafgaande controle door een rechter of onafhankelijk bestuursorgaan.

Tenslotte oordeelde het Hof dat het voorgenomen akkoord niet voldoende waarborgen bood voor onafhankelijk toezicht op de naleving van de regels.

Schrems-zaak

Met betrekking tot de overdracht van PNR-gegevens aan overheden, verwees het Hof naar de regels uit de eerder door het Hof behandelde Schrems-zaak. Voor gegevensoverdracht naar landen buiten de EU is een beschermingsniveau vereist dat in principe gelijk is aan de bescherming onder EU-recht. Dit geldt ook voor de overdracht van PNR-gegevens naar Canada. Er is in dat geval een overeenkomt tussen dat land en de EU vereist of een adequaatheidsbesluit van de Europese Commissie.

Nasleep

De uitspraak van het Europese Hof van Justitie heeft mogelijk verstrekkende gevolgen voor vergelijkbare akkoorden met onder meer de Verenigde Staten. Het is nog maar de vraag of andere akkoorden dezelfde mate van rechterlijke controle kunnen doorstaan. De Europese Unie moet nu opnieuw tot een akkoord komen met Canada, terwijl er minder onderhandelingsruimte is dan voorheen. Wel schept de uitspraak van het Hof meer duidelijkheid over de concrete vereisten waaraan een dergelijk akkoord moet voldoen.

Wilt u meer weten over privacy en gegevensbescherming, de overdracht van persoonsgegevens naar buiten de EU of de uitwisseling van persoonsgegevens in samenwerkingsverbanden? Neem dan contact met ons op.

Considerati_Jules_1 2
Jules van Stralendorff

Juridisch Adviseur

Gerelateerde blogs

Jaarverslag Autoriteit Persoonsgegevens | Considerati

Jaarverslag Autoriteit Persoonsgegevens: Een vogelvlucht

Op 18 mei jl. publiceerde de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) haar jaarverslag over 2016 aan de...

Lees meer

Anonimiseren en Pseudonimiseren | Considerati

Bart Schermer bij BNR Nieuwsradio over encryptie

Op 23 augustus sprak Bart Schermer, partner bij Considerati, met Petra Grijzen van BNR Nieuwsradio...

Lees meer

Op de hoogte blijven?

Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief. Zie ons privacy statement.