Dataretentie: nieuwe wetgeving aangekondigd

Terug naar articles

29 March, 2018

Making Sense of Science Fiction | Considerati

In de schaduw van het grote debat over de Wet inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) vraagt Minister Grapperhaus ook weer aandacht voor een daaraan gelieerd onderwerp: het bewaren van telecommunicatiegegevens voor de strafrechtelijke rechtshandhaving. In een brief van 26 maart kondigt de minister nieuwe plannen aan.

Hij beoogt een oplossing te vinden tussen, aan de ene kant, de jurisprudentie van het Europees Hof van Justitie, waarin strenge privacy-waarborgen zijn geformuleerd, en aan de andere kant de behoeften van politie en justitie om communicatiegegevens te gebruiken voor opsporing en vervolging.

De belangenstelling is gelijk aan hetgeen ten grondslag lag aan het referendum: de privacy van de burger die via telefoon en internet communiceert tegenover de taak van de overheid ons aller veiligheid te beschermen.

Het speelveld is echter anders: Waar de inlichtingen- en veiligheidsdiensten nationaal worden gereguleerd en uitzonderingen bevatten van ons rechtsstatelijk kader, valt de bewaring ten behoeve van politie en justitie binnen de reikwijdte van het Europees recht. Bovendien is het gebruik van gegevens door politie en justitie uit de aard der zaak aan waarborgen gebonden in de rechtsstaat. Dit uit zich bijvoorbeeld in het feit dat het juridische en politieke debat in de strafrechtelijke context gaat over de bewaring en het gebruik van metagegevens van communicaties. De inhoud van communicatie is beschermd door het communicatiegeheim en algemene bewaring van gesprekken of emails is niet aan de orde.

Dataretentie: terugkerende dilemma’s

In 2006 heeft de EU de dataretentie richtlijn vastgesteld en daarmee een algemene bewaarplicht voor verkeers- en locatiegegevens geïntroduceerd. De richtlijn is in 2009 in Nederland geïmplementeerd. In het bekende Digital Rights Ireland arrest van 2014 heeft het EU Hof deze richtlijn vernietigd, wegens strijd met de grondrechten. Die vernietiging van de richtlijn had geen directe gevolgen voor nationale wetgeving op dit terrein. Veel EU landen hielden hun nationale wetgeving in stand of introduceerden nieuwe regels. Eind 2016 bepaalde het Hof, in het Tele2 en Watson arrest, dat ook deze nationale regels aan dezelfde strenge eisen zijn gebonden. Kort gezegd, het Hof verbiedt een algemeen en ongedifferentieerd bewaren van alle verkeers- en locatiegegevens, om redenen van privacy.

Een nieuw type oplossing

Dit is de achtergrond van de brief van Minister Grapperhaus, waarin de rechtspraak overigens zeer gedegen wordt uitgelegd. De brief laat zien, bijvoorbeeld, dat het gebruik van verkeers- en locatiegegevens kan leiden tot een gevoel van permanente surveillance en het risico meebrengt van een “chilling effect” op het gebruik door personen van internet en telecommunicatie.

De minister geeft echter ook aan dat alternatieven die het Hof suggereert , zoals bijvoorbeeld een bewaarplicht die beperkt is tot een bepaald gebied of een beperkte tijdspanne, de rechtshandhaving te zeer beperkt en de veiligheid in gevaar brengt.

De minister kondigt iets nieuws aan: het zijn niet langer verkeers- en locatiegegevens die moeten worden bewaard, maar zogenoemde gebruikersgegevens. Deze gegevens hebben geen betrekking op het gebruik van een communicatiedienst, noch op de personen met wie de gebruiker contact heeft, hoe lang de gesprekken zijn of de locatie van de gebruiker.

Wat voor gegevens zijn dit dan wel? Het gaat hier om gegevens die de gebruiker kunnen identificeren. Doel is om achteraf te kunnen vaststellen wie een bepaald telefoonnummer of IP-adres heeft gebruikt. Het gebruik van die gegevens kan effectief zijn in strijd tegen de criminaliteit, maar levert beduidend minder informatie op over het privé-leven van personen, zo is de gedachte van de minister.

Deze oplossing is ook in Europees verband kansrijk, zo lees ik de brief van  de minister.

De brief van de minister markeert een nieuwe stap in dit langdurige debat over de afweging tussen privacy en veiligheid. Is dit ook de laatste stap in dit dossier? De tijd zal het leren.

,

Hielke Hijmans

Of Counsel

Gerelateerde blogs

Meldplicht Datalekken | Considerati

Net Neutrality: Making Fundamental Internet Principles Great Again?!

The new president-elect of the United States did not run on a platform of clearly stated policies....

Lees meer

Big data analyse een inbreuk op privacy?

Slimme data-analisten kunnen op basis van grote datasets het gedrag van individuele personen in...

Lees meer

Op de hoogte blijven?

Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief. Zie ons privacy statement.