Privé: Privacy-moraalridder als het uitkomt

Niemand die eraan twijfelt, de Panama Papers hebben een enorme impact op het politieke debat en de publieke opinie. Opmerkelijk is echter de omgekeerde rolverdeling van voor- en tegenstanders van privacy in het debat over de gelekte, vertrouwelijke documenten. Als het uitkomt stappen zij snel van principes af.

Leaks als nieuws
Leaks zijn een ‘hip’ journalistiek verschijnsel. Met een uitgekiende mediacampagne lanceerde het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) hun onderzoekresultaten. Meer dan 400 journalisten wereldwijd, in Nederland met ondersteuning van het Financieele Dagblad en Trouw, onthulden elke dag nieuwe dubieuze belastingconstructies. Dat er niet altijd sprake is van illegale constructies sneeuwt totaal onder in het mediageweld. Alle ingrediënten voor een spannende thriller zijn aanwezig en blijkbaar nodig om de gewenste media-impact te bereiken. Internationale enscenering, het claimen van het ‘grootste leak’ ooit en de geheime vergadering van een besloten kring van journalisten. Maar uiteindelijk zijn de Panama Papers zelf het nieuws.

De komende weken zullen de nieuwsberichten gespreid blijven binnendruppelen. Ongetwijfeld zitten er tussen de 11,5 TB data nog meer bekende namen. Over een aantal weken zet de ICIJ zelfs alle namen online die in de bestanden van het Panamese Mossack Fonsecca zijn gevonden. Vervolgens kan het grote publiek zelf even rondneuzen om te spotten wie nog meer gebruikt maakt van de ‘slimme’ belastingconstructies.

Privacy als politieke speelbal
Opvallend genoeg juichen juist de voorvechters van privacy het lekken van de vertrouwelijke documenten toe. Zij gebruiken de onthullingen om hun eigen gelijk over de belastingmoraal van invloedrijke personen en bedrijven te bevestigen. Wat altijd al gedacht werd, wordt nu eindelijk bevestigd dankzij de gelekte documenten. Het lekken wordt gezien als een daad van transparantie en in de dienst van de samenleving.

Aan de andere kant pleiten overheden en politici die niet bekend staan voor het beschermen van privacy ineens voor het respecteren van privacy. Terwijl wetten worden aangenomen om digitaal inbreken op afstand en ongericht tappen mogelijk te maken, waarschuwen zij voor de inbreuk op de privacy door het lekken van de vertrouwelijke documenten. Dit zou een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer zijn en maatschappelijke onrust teweegbrengen.

Discussies over mensenrechten en waarden, zoals privacy, zijn niet gemakkelijk. Vaak gaat het om absolute en fundamentele vragen en dit komt niet altijd even goed uit. Het recht geldt niet alleen voor de good guy maar ook voor de bad guy. Voor deze keer lijken de rollen in het debat even omgekeerd en zijn waarden blijkbaar inwisselbaar.