Klimaatverandering en het recht op privacy: wat hebben deze twee met elkaar gemeen?

10/05/2024 - Het Europese Hof van de Rechten van de Mens (EHRM) heeft in een recente  uitspraak geoordeeld dat de Zwitserse regering verschillende bepalingen van het EVRM schendt. In het bijzonder het recht op eerbiediging van privé-, familie-, en gezinsleven uit artikel 8. Volgens het Hof heeft Zwitserland zijn plicht om effectieve maatregelen te treffen tegen schadelijke gevolgen van klimaatverandering verzuimd. Wat deze schending te maken heeft met het recht op privacy, leest u in onderstaande blog.

Achtergrond

Een Zwitserse belangenorganisatie (KlimaSeniorinnen Schweiz) en vier individuen stellen dat de Zwitserse overheid een ontoereikend klimaatbeleid voert en daarmee mensenrechten schendt. Nadat de Zwitserse rechter op nationaal niveau oordeelt dat de klagers onvoldoende geraakt worden in hun recht op leven, kloppen zij aan bij het EHRM met hun klacht. De vereniging wordt ontvankelijk verklaard en het Hof toetst de klacht van de vrouwen aan artikel 8 EVRM.

In hoeverre houdt het recht op eerbiediging van privé-, familie en gezinsleven verband met een ontoereikend klimaatbeleid?

Het recht op eerbiediging van privé-, familie- en gezinsleven

Artikel 8 EVRM is door het Hof ruim gedefinieerd. Het omvat ook rechten die niet specifiek in het artikel zijn genoemd, zoals onder andere het recht op privacy. In deze zaak wordt dit bevestigd. Het EHRM stelt vast dat het recht op een effectieve bescherming van het leven, de gezondheid, het welzijn en de levenskwaliteit van personen tegen schadelijke gevolgen van klimaatverandering, valt binnen de reikwijdte van artikel 8 EVRM (overweging 544). Het lijkt erop dat er door het bestaan van deze primaire plicht voor overheden binnen de toepassing van artikel 8 EVRM nieuw recht is geschapen: het recht van individuen op effectieve bescherming door de overheid tegen ernstige negatieve gevolgen van klimaatverandering op hun leven. Er is een verband tussen het recht op privacy en het recht op het voeren van een toereikend klimaatbeleid.: beide rechten vallen onder het breed geïnterpreteerde artikel 8 EVRM. Uit deze uitspraak volgt dat overheden in de toekomst de actieve verplichting hebben om dit fundamentele recht te respecteren en te garanderen.

Hoe wordt het recht op privacy voortaan beschermd door het handelen van overheden?

De uitspraak

Het EHRM erkent dat klimaatverandering een wereldwijd probleem is en daarom moet iedere Staat nationale maatregelen treffen om bij te dragen aan verbetering van de huidige en toekomstige situatie. De vereniging stelt dat de Zwitserse regering onvoldoende actie onderneemt tegen de klimaatverandering. Zo heeft Zwitserland zijn ambities neergelegd in een klimaatwet, maar blijkt dat hierin geen concrete maatregelen zijn opgenomen. Daarom oordeelt het EHRM dat Zwitserland niet voldoet aan de verplichtingen uit artikel 8 EVRM en daarmee een inbreuk maakt op het recht op eerbiediging van privé-, familie en gezinsleven. In het kader van de Zwitserse belangenorganisatie is deze uitspraak baanbrekend omdat het de eerste keer is dat het EHRM oordeelt dat een Staat mensenrechten heeft geschonden door te weinig maatregelen te nemen tegen klimaatverandering. Al in 2019 heeft de Hoge Raad in Nederland een vergelijkbare uitspraak gedaan in de klimaatzaak Urgenda waarbij de Nederlandse Staat aansprakelijk werd gesteld voor het schenden van artikel 8 EVRM door een nalatig klimaatbeleid.

En hoe verder na deze uitspraak van het EHRM?

Hoe nu verder?

Als hoogste rechter van mensenrechten op Europees niveau zal de uitspraak van het EHRM niet alleen gevolgen hebben voor Zwitserland. Alle landen van de Europese Unie worden hierdoor aangespoord om klimaatverandering effectief te bestrijden. Dit betekent niet dat burgers massaal bij het EHRM kunnen aankloppen met hun klacht over de effecten van klimaatverandering. Individuele klagers zullen niet snel ontvankelijk worden verklaard, alleen bij ernstige medische condities of levensbedreigende situaties. Het Hof zal het mensenrechtelijke belang van de klimaatkwestie moeten benadrukken zonder overspoeld te raken met individuele klachten. Onder de eindstreep blijft het een zoektocht naar de juiste balans waarbij ook het recht op een eerlijk proces in acht wordt genomen.