Kinderrechten: van beleid en wetgeving naar ontwerp

12-12-2025 Op 4 november werd in de Eerste Kamer een motie aangenomen waarin de regering wordt verzocht om bij alle toekomstige wetsvoorstellen over jeugdzorg standaard de kinderrechtentoets toe te passen. Aanleiding hiervoor was de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg, die voorziet in gezamenlijke gemeentelijke verantwoordelijkheid voor specialistische zorg om te borgen dat kinderen niet zonder passende zorg komen te zitten wanneer hun eigen gemeente de zorg niet kan aanbieden.  

Hoewel deze wet bedoeld is om de jeugdzorg te verbeteren, is bij het nieuwe wetsvoorstel geen kinderrechtentoets uitgevoerd. Volgens Eerste Kamerlid Gaby Perin-Gopie, die de motie indiende, had dat juist wél moeten gebeuren bij een wet die invloed heeft op de inrichting van de jeugdzorg.

In deze blog bespreken we de kinderrechtentoets: wat het inhoudt en waarom het belangrijk is. Ook bespreken we hoe organisaties zelf stappen kunnen zetten om kinderrechten te borgen in beleid, tools en digitale diensten.

De kinderrechtentoets

In het Kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties (VN) is vastgelegd dat bij het opstellen van nationale wet- en regelgeving rekening gehouden moet worden met de rechten van het kind. De kinderombudsman heeft de kinderrechtentoets ontwikkeld die beleidsmakers hierbij helpt. De toets moet negatieve gevolgen van wet- en regelgeving voorkomen en positieve effecten juist vergroten.

Met de toets wordt eerst bepaald of de wet of het beleid de belangen van kinderen raakt. Daarna wordt vastgesteld welke belangen dat zijn en hoe ze worden gewaarborgd. Vervolgens worden overige belangen meegewogen, waarbij kinderbelangen zwaarder tellen. Tot slot worden de gemaakte keuzes verantwoord en toegelicht. 

Kinderrechten Impact Assessment
De kinderrechtentoets richt zich vooral op beleid en wetgeving (macroniveau), maar hoe zit het met het borgen van kinderrechten bij de ontwikkeling van diensten en digitale toepassingen op microniveau? Om te onderzoeken welke impact deze kunnen hebben op kinderrechten, kan een Kinderrechten Impact Assessment (KIA) worden uitgevoerd.

Het Kinderrechten Impact Assessment (KIA) is ontwikkeld in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), in samenwerking met de Universiteit Leiden en Considerati. Het KIA ondersteunt organisaties bij het nadenken over de mogelijke gevolgen van hun digitale diensten voor kinderen. Het instrument helpt om een zo goed mogelijke beoordeling te maken van de dienst in relatie tot kinderrechten en het welzijn van kinderen. Daarbij brengt het ook risico’s op schendingen van kinderrechten in kaart.

Het belangrijkste doel van het KIA is het stimuleren van gesprekken over de impact van digitale diensten op kinderrechten. Het assessment kan dienen als verantwoordingsmiddel, maar de nadruk ligt vooral op bewustwording die ontstaat door de dialoog tijdens het KIA-proces.

Het KIA bestaat uit twee onderdelen:

• Invuldocument: hierin worden de antwoorden op de vragen vastgelegd.
• Handleiding: bevat alle achtergrondinformatie die nodig is om de vragen zorgvuldig te beantwoorden.

Op deze pagina van Digitale Overheid kan het invuldocument van het KIA worden aangevraagd.

Gedeeltelijke verantwoordelijkheid
Het waarborgen van kinderrechten stopt niet bij wetgeving. Het vraagt om een integrale aanpak waarin beleid en ontwerp hand in hand gaan. De kinderrechtentoets helpt op macroniveau bij het vormgeven van wetten en regels, terwijl het KIA juist op organisatieniveau ondersteunt bij het ontwikkelen van digitale diensten. Door beide instrumenten te benutten, zetten we een belangrijke stap richting een (digitale) samenleving waarin kinderrechten niet alleen worden erkend, maar actief worden geborgd in wetgeving, producten en diensten.