Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS) van kracht.

15/05/2025 - Sinds 1 maart 2025 is de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS) officieel van kracht. Deze wet biedt een juridische basis voor het uitwisselen en verwerken van persoonsgegevens binnen samenwerkingsverbanden die zich richten op de bestrijding van ondermijnende criminaliteit en ernstige maatschappelijke problemen. Hiermee creëert de WGS eindelijk een duidelijke wettelijke grondslag voor het uitwisselen van persoonsgegevens tussen samenwerkingsverbanden onderling maar ook tussen publieke en private organisaties.  

Wat verandert er? 

De WGS maakt het voor een viertal aangewezen samenwerkingsverbanden mogelijk om voor welbepaalde doeleinden persoonsgegevens uit te wisselen. Dit geldt voor Zorg- en Veiligheidshuizen (ZVH’s), Regionale Informatie- en Expertisecentra (RIEC’s), het Financieel Expertisecentrum (FEC) en de Inbox Crimineel en Onverklaarbaar Vermogen (iCOV). Deze samenwerkingsverbanden bestaan inmiddels minimaal vijf jaar, hebben een bestendig karakter en werken samen om essentiële maatschappelijke vraagstukken aan te pakken. Er kunnen via een zogenaamde nahangprocedure nieuwe samenwerkingsverbanden aan de WGS worden toegevoegd.  

De WGS biedt algemene regels voor de aangewezen samenwerkingsverbanden. Zo zijn de deelnemers binnen een samenwerkingsverband verplicht om gegevens met elkaar uit te wisselen als hierom wordt verzocht en voor zover dat noodzakelijk is voor het doel van het samenwerkingsverband. Enkel wanneer er zwaarwegende redenen zijn om de gegevens niet te verstrekken, dan kan de betreffende deelnemer zich hiertegen verzetten. Dit kan bijvoorbeeld aan de orde zijn wanneer de verstrekking van persoonsgegevens een strafrechtelijk onderzoek frustreert. Daarnaast zijn in het Besluit gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (BGS) nadere regels gesteld als uitwerking van de WGS. Hierin staan per aangewezen samenwerkingsverband specifieke bepalingen die gaan over het doel van het samenwerkingsverband en welke gegevens er precies verstrekt mogen worden in welke fase.  

 Waarborgen  

De verwerking van persoonsgegevens binnen een samenwerkingsverband kunnen grote gevolgen hebben voor de betrokkene, met name wanneer de betrokkene ten onrechte in verband wordt gebracht met ondermijnende criminaliteit. Daartegenover dienen wel sterke waarborgen voor de bescherming van persoonsgegevens te staan. Deze waarborgen zijn voor een belangrijk deel al verankerd in bestaande wetgeving zoals de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Hierbij valt te denken aan de eisen van doelbinding en noodzakelijkheid waarbij gegevens enkel mogen worden verwerkt voor vastgestelde doeleinden en alleen indien dit strikt noodzakelijk is.   

Ter aanvulling stellen de WGS en BGS nog een aantal concrete waarborgen verplicht. Zo moeten nieuwe medewerkers een uitgebreide screening ondergaan en zijn de systemen alleen toegankelijk voor daartoe geautoriseerde medewerkers. Deze systemen dienen tevens te beschikken over een adequaat beveiligingsniveau. Daarnaast is het verplicht om alle verwerkingen te loggen, zodat duidelijk is welke personen toegang hebben gehad tot de gegevens, en dienen alle gegevens uit de systemen van het samenwerkingsverband uiterlijk vijf jaar na de eerste verwerking te worden verwijderd of geanonimiseerd. Tenslotte is het voor ieder aangewezen samenwerkingsverband verplicht om een rechtmatigheidsadviescommissie in te stellen. Deze commissie beoordeelt de rechtmatigheid van nieuwe verwerkingen en stelt wijzigingen voor om onrechtmatigheden op te lossen.   

Conclusie 

Met de WGS wordt gezocht naar een balans tussen effectieve samenwerking binnen de aangewezen samenwerkingsverbanden enerzijds en de bescherming van de rechten en vrijheden van betrokkenen anderzijds. Of dit doel ook daadwerkelijk wordt bereikt, zal de komende periode in de praktijk moeten blijken.  

Wil je weten wat de inwerkingtreding van de WGS voor jouw organisatie betekent? Considerati verzorgt regelmatig trainingen op maat over dit onderwerp en helpt organisaties met het aanpassen van hun protocollen, procedures en beleid aan de WGS. Meer weten, neem dan vooral contact met ons op.