11/12/2023 - Vorige week heeft de Raad van de Europese Unie (‘de Raad’) het voorstel voor de EU Dataverordening (‘de Data Act’) aangenomen. Deze nieuwe verordening stelt regels aan de eerlijke toegang tot en eerlijk gebruik van gegevens. Volgens de Europese Commissie (‘EC’) blijft de meeste data momenteel (ongebruikt) in handen van slechts een paar grote bedrijven. Met de Data Act wil de Europese Unie (‘EU’) bewerkstelligen dat zowel particulieren als organisaties meer controle krijgen over en toegang tot data gegenereerd door slimme objecten, machines en apparaten.
Maar hoe zal dit in de praktijk gaan werken? Wij doken in de tekst van de verordening en zochten uit wat de Data Act kan gaan betekenen voor gebruikers, fabrikanten van producten en derde partijen.
Hervorming van de data-economie
Met de Data Act introduceert de EU nieuwe regels over wie er toegang heeft tot en of gebruik mag maken van gegeneerde data uit alle economische sectoren. Het doel van de verordening is onder meer te zorgen voor een eerlijke verdeling van data, het stimuleren van een concurrerende datamarkt en het creëren van mogelijkheden voor data gestuurde innovatie. Daarnaast voorziet de Data Act in het gebruik van data door overheidsinstanties en EU-instellingen in gevallen waarin er sprake is van een noodzaak om data te gebruiken, zoals een noodsituatie. Verder moet de nieuwe verordening het overstappen tussen aanbieders van dataverwerkingsdiensten voor gebruikers gaan vergemakkelijken.
Nieuwe regels voor toegang tot en gebruik van gegenereerde data
De Data Act is van toepassing op alle data die worden verzameld bij het gebruik van een product (zoals een slimme thermostaat of een voertuig) en door een gebruiker, ongeacht of het gaat om persoonsgegevens of niet. Op grond van de Data Act kan een gebruiker een natuurlijk persoon of rechtspersoon zijn die het product heeft gekocht, gehuurd of geleased, zoals een bedrijf of consument.
Onder de Data Act kwalificeert een fabrikant als de datahouder van door het gebruik gegeneerde data, zoals fabrikanten van voertuigen, huishoudelijke apparatuur of landbouw- en industriële machines. Fabrikanten zijn straks verplicht om data - waar mogelijk - rechtstreeks toegankelijk te maken voor gebruiker, bijvoorbeeld via een gegevensopslag op een apparaat. Wanneer de gebruiker geen rechtstreekse toegang heeft tot de data via het product, dient de fabrikant de data kosteloos en, indien mogelijk, continu en in realtime ter beschikking te stellen aan de gebruiker. Bijvoorbeeld door middel van een eenvoudig elektronisch verzoek.
Mogelijkheden voor derde partijen
Naast de bovenstaande verplichtingen, is een fabrikant ook verplicht om op verzoek van een gebruiker of een namens een gebruiker optredende partij, data ter beschikking te stellen aan een derde partij. Deze bepaling vormt een aanvulling op het recht van overdraagbaarheid van gegevens onder de AVG. Om de voortdurende investering in het genereren van waardevolle data te blijven stimuleren, staat de Data Act fabrikanten toe om een redelijke vergoeding te vragen aan een derde partij voor het ter beschikking stellen van data. De vergoeding moet betrekking hebben op de directe kosten en investeringen die nodig zijn voor het ter beschikking stellen van data. Dit betekent dat de vergoeding niet mag zien op betaling voor gegevens zelf. Om een partij in staat te stellen te beoordelen of een vergoeding daadwerkelijk ziet op de gemaakte kosten, dient een fabrikant voldoende informatie te verstrekken over de berekening van de vergoeding.
Wat betekent dit voor uw organisatie?
Voor zowel gebruikers als derde partijen brengt de Data Act veel mogelijkheden met zich mee. Doordat gebruikers straks in staat worden gesteld om data gemakkelijker te verkrijgen en over te dragen, krijgen bedrijven en consumenten meer controle over de gegevens die zij genereren. Hierdoor kunnen zij bijvoorbeeld meer profiteren van nieuwe diensten die afhankelijk zijn van toegang tot data die wordt gegenereerd door gebruik van een product. Daarnaast hebben derde partijen, dankzij de gegevenstoegang en overdraagbaarheidsrechten, meer mogelijkheden om te concurreren met (grote) datahouders, doordat zij bijvoorbeeld aftermarketdiensten, ondersteunende- of andere diensten op basis van gegenereerde data kunnen ontwikkelen en aanbieden.
Voor fabrikanten betekent de Data Act voornamelijk werk aan de winkel. Met de komst van de Data Act komen er een groot aantal nieuwe verplichtingen op hen te rusten, die zij zullen moeten gaan verwezenlijken in de praktijk. Denk bijvoorbeeld aan het inrichten van infrastructuur om data ter beschikking te stellen aan een gebruiker of een derde partij en het inrichten van een procedure voor het afhandelen van toegangsverzoeken.
Wanneer zal de Data Act van toepassing zijn?
Na het akkoord van de Raad zal de definitieve verordening in de aankomende weken in het Publicatieblad van de EU gepubliceerd worden. Op de twintigste dag na publicatie zal de verordening in werking treden. Na de datum van inwerkingtreding volgt er een periode van 20 maanden waarin bedrijven zich kunnen voorbereiden op de verplichtingen van de verordening. Na deze periode zal de Data Act daadwerkelijk voor partijen van toepassing zijn. Afhankelijk van het aantal weken voor publicatie, zal de Data Act dus waarschijnlijk eind 2025 van toepassing zijn.
Heeft u vragen?
Heeft u na het lezen van deze blog vragen over de Data Act? Wilt u weten welke verplichtingen er straks op uw organisatie om te voldoen aan de Data Act en bent u opzoek naar pragmatisch juridisch advies? Neem dan contact met ons op, wij staan klaar om u te adviseren.